Finanse Edilen Emisyonlar Neden Önemli?
Finansal kuruluşlar, kredi ve yatırım portföyleri aracılığıyla ekonominin neredeyse tamamına dolaylı olarak bağlıdır. Bu bağlantı, finansal sektörün iklim etkisini, kendi operasyonel emisyonlarının çok ötesine taşıyor. GHG Protokolü'nün tanımına göre, finanse edilen emisyonlar bir finansal kuruluşun Kapsam 3 Kategori 15 emisyonlarını oluşturur (WRI/WBCSD, 2011).
Karbon Muhasebesi İçin Ortaklık (PCAF — Partnership for Carbon Accounting Financials), finansal kuruluşların portföy emisyonlarını tutarlı ve karşılaştırılabilir şekilde ölçmesi için küresel bir metodoloji geliştirmiştir (PCAF, 2022).
PCAF Nedir?
PCAF, 2015 yılında Hollanda'da bir grup finansal kuruluş tarafından başlatılmış ve bugün 400'den fazla finansal kuruluşun katılımıyla küresel bir girişim haline gelmiştir. PCAF'ın Küresel Sera Gazı Muhasebe ve Raporlama Standardı, GHG Protokolü ile uyumlu olup, GHG Protokolü tarafından da onaylanmıştır (PCAF Küresel Standart, 2022).
Temel Kavramlar
Atıflandırma Faktörü
PCAF'ın temel mekanizması, finansal kuruluşun bir şirkete olan finansal ilişkisinin oranını kullanarak emisyonları paylaştırmaktır. Formül:
Finanse Edilen Emisyonlar = Atıflandırma Faktörü x Borçlu/Yatırım Yapılan Şirketin Emisyonları
Atıflandırma faktörü, finansal kuruluşun sağladığı finansman tutarının, finansman alan şirketin toplam şirket değerine (borç + özsermaye) oranı olarak hesaplanır.
Veri Kalitesi Puanı
PCAF, beş seviyeli bir veri kalitesi skalası tanımlar:
| Puan | Veri Türü | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Doğrulanmış birincil veri | Borçlu tarafından raporlanan ve doğrulanmış emisyonlar |
| 2 | Doğrulanmamış birincil veri | Borçlu tarafından raporlanan ancak doğrulanmamış emisyonlar |
| 3 | Fiziksel aktivite verisi | Enerji tüketimi gibi fiziksel verilerden hesaplanan emisyonlar |
| 4 | Ekonomik aktivite verisi | Gelir veya varlık bazlı emisyon yoğunluk tahminleri |
| 5 | Sektör ortalaması | Sektörel emisyon faktörleriyle tahmin |
Hedef, zaman içinde portföyün daha büyük bölümü için daha yüksek kaliteli verilere geçmektir.
Varlık Sınıfları
PCAF, yedi farklı varlık sınıfı için metodoloji tanımlar:
- Listelenen hisse senedi ve tahviller: Halka açık şirketlere yapılan yatırımlar
- İşletme kredileri ve listelenmemiş hisse senetleri: KOBİ'ler dahil tüm ticari krediler
- Proje finansmanı: Altyapı ve enerji projeleri
- Ticari gayrimenkul: Bina portföyleri
- İpotek (konut): Bireysel konut finansmanı
- Motorlu taşıt kredileri: Araç finansmanı
- Devlet borçlanma araçları: Hazine tahvilleri ve kamu borcu
Her varlık sınıfı için atıflandırma yaklaşımı ve emisyon hesaplama yöntemi farklılık gösterir (PCAF Küresel Standart, 2022).
Uygulama Adımları
Adım 1: Kapsam Belirleme
Hangi varlık sınıflarıyla başlayacağınızı belirleyin. Çoğu finansal kuruluş, en büyük portföy kalemlerinden başlar: işletme kredileri ve ipotek.
Adım 2: Veri Toplama
Her varlık sınıfı için uygun veri kaynaklarını belirleyin:
- İşletme kredileri: Borçlu şirketlerin sürdürülebilirlik raporları, CDP açıklamaları
- İpotek: Enerji performans sertifikaları, bina özellikleri
- Motorlu taşıtlar: Araç emisyon verileri, yakıt tipi bilgisi
Adım 3: Emisyon Hesaplama
PCAF formüllerini kullanarak her varlık sınıfı için finanse edilen emisyonları hesaplayın. Veri kalitesi puanını her hesaplama için kaydedin.
Adım 4: Raporlama ve İyileştirme
Sonuçları yıllık olarak raporlayın. Her yıl veri kalitesini artırmak için bir iyileştirme planı oluşturun.
Türk Finansal Kuruluşlar İçin Bağlam
Türkiye'de faaliyet gösteren bankalar için finanse edilen emisyonların ölçülmesi giderek daha fazla önem kazanıyor. TSRS gereksinimleri, SPK sürdürülebilirlik ilkeleri ve uluslararası yatırımcı beklentileri, Türk bankalarını portföy karbon ayak izini raporlamaya yöneltiyor.
BDDK'nın sürdürülebilir bankacılık rehber ilkeleri, bankaların çevresel riskleri yönetim süreçlerine entegre etmesini beklemektedir (BDDK, 2022).
Eylem Planı
- PCAF'a katılım için kuruluşunuzun hazırlık seviyesini değerlendirin
- Öncelikli varlık sınıflarını belirleyin (genellikle işletme kredileri)
- Veri toplama altyapısını tasarlayın
- Pilot hesaplama yapın ve veri boşluklarını belirleyin
- İlk yıl raporlamasını tamamlayın ve iyileştirme planı oluşturun
Eylem Maddesi: Finanse edilen emisyonları ölçmek, hedef koymak ve portföyü dekarbonize etmek için önkoşuldur. Veri kalitesi düşük olsa bile başlayın — PCAF'ın veri kalitesi skalası tam olarak bu aşamalı iyileşme için tasarlanmıştır.