Kaynaklar

Sözlük

Sürdürülebilirlik raporlaması, karbon muhasebesi ve çerçevelere ilişkin 186 kavram, raporlarda kullanacak kişiler için açıklandı.

186 kavram

1

1,5°C Yolu: Paris Anlaşması'nda belirtildiği üzere küresel ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelerin 1,5°C üstüyle sınırlandırmayla uyumlu emisyon azaltım yörüngesi. Küresel CO₂ emisyonlarının yaklaşık 2050 yılında net sıfıra ulaşmasını gerektirir.; İklim hedefleri

5

55'e Uyum Paketi: 1990 seviyelerine kıyasla 2030 yılına kadar net sera gazı emisyonlarını en az %55 oranında azaltmayı hedefleyen AB yasama paketi. AB ETS, SKDM, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği direktifleri ile arazi kullanımı düzenlemelerinde değişiklikleri içerir.; AB düzenlemeleriİklim hedefleri

A

AB Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS)EU ETS: Sera gazı emisyonları için dünyanın ilk ve en büyük üst sınır ve ticaret sistemi; AB içinde enerji üretimi, sanayi ve havacılığı kapsar. Faz 4 (2021-2030) daha dik bir emisyon üst sınırı azaltımı ve Piyasa İstikrar Rezervi'ni getirir. SKDM, tamamlayıcı bir önlem olarak tasarlanmıştır.; AB düzenlemeleriKarbon piyasaları
AB Ormansızlaştırma Tüzüğü (EUDR)EUDR: Belirli emtiaları (sığır, kakao, kahve, palmiye yağı, kauçuk, soya, ahşap) AB pazarına süren operatörlerin ormansızlaştırmadan bağımsız olduklarını ve yerel yasalara uygun üretildiğini kanıtlamalarını gerektiren AB Tüzüğü 2023/1115. Coğrafi konum ve izlenebilirlik gereksinimleriyle bir durum tespiti sistemi uygular.; AB düzenlemeleri
AB Taksonomisi: Çevresel açıdan sürdürülebilir ekonomik faaliyetlerin listesini belirleyen sınıflandırma sistemi. Altı çevresel hedef tanımlar: iklim değişikliğinin azaltılması, iklim değişikliğine uyum, su ve deniz kaynakları, döngüsel ekonomi, kirliliğin önlenmesi ve biyoçeşitlilik.; AB düzenlemeleri
AB Yeşil Tahvil Standardı (AB YTS)EU GBS: 'Avrupa Yeşil Tahvil' tanımını kullanmak isteyen yeşil tahvil ihraççıları için tek tip gereksinimler belirleyen gönüllü bir standart. Gelirlerin AB Taksonomisi ile uyumunu ve kayıtlı bir denetçi tarafından dış denetimi gerektirir.; AB düzenlemeleriFinansal açıklamalar
Adil Geçiş: Düşük karbonlu ekonomiye geçişin adil ve kapsayıcı olmasını, fosil yakıt endüstrilerine bağımlı işçiler, topluluklar ve bölgeler üzerindeki sosyal ve ekonomik etkilerin ele alınmasını sağlayan çerçeve. Paris Anlaşması önsözünde ve AB Adil Geçiş Mekanizması'nda tanınmıştır.; Yönetişim ve sosyal konularİklim hedefleri
Akreditasyon (SKDM)CBAM: Bir doğrulayıcının SKDM doğrulama faaliyetlerini gerçekleştirme yetkinliğinin resmi olarak tanınması. SKDM Tüzüğü kapsamında doğrulayıcılar, (AT) 765/2008 sayılı Tüzük uyarınca ulusal akreditasyon kuruluşu tarafından akredite edilmelidir.; AB düzenlemeleri
Artık Emisyonlar: Bir şirketin değer zinciri içinde tüm uygulanabilir azaltma tedbirleri alındıktan sonra kalan sera gazı emisyonları. SBTi Net Sıfır Standardı kapsamında şirketler, net sıfır statüsüne ulaşmak için artık emisyonları (genellikle temel çizginin %5-10'undan fazla olmayan) kalıcı karbon uzaklaştırmaları yoluyla nötralize etmelidir.; Karbon muhasebesiİklim hedefleri
Asgari Güvenceler (AB Taksonomisi): Bir işletmenin Çok Uluslu Şirketler için OECD Rehber İlkeleri ve BM İş Dünyası ve İnsan Hakları Yol Gösterici İlkeleri ile uyumunu sağlamak için uyguladığı prosedürler. DNSH ve Teknik Tarama Kriterleri ile birlikte AB Taksonomisi uyumu için ön koşuldur.; AB düzenlemeleriYönetişim ve sosyal konular
Atıfsal Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi: Bir ürün sistemi ve alt sistemlerine giden ve bunlardan çıkan çevresel açıdan ilgili fiziksel akışları tanımlayan YDD yaklaşımı. Bir değişikliğin sonuçlarından ziyade mevcut durumu yansıtarak, ortak ürünler arasındaki etkileri paylaştırmak için ortalama veri ve tahsis kullanır.; Metrikler ve metodoloji
Atıl Varlıklar: Düzenleyici değişiklikler, teknolojik yıkım veya değişen piyasa tercihleri gibi iklimle ilgili faktörler nedeniyle beklenmedik veya erken değer düşüklüğüne, devalüasyona veya yükümlülüğe dönüşüme uğrayan varlıklar. Fosil yakıt rezervleri en sık gösterilen örnektir.; Finansal açıklamalarİklim hedefleri
Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama StandartlarıESRS: CSRD yetkisi kapsamında EFRAG tarafından geliştirilen açıklama standartları. Çapraz standartlar (ESRS 1, ESRS 2) ve çevresel (E1-E5), sosyal (S1-S4) ve yönetişim (G1) konularını kapsayan konusal standartlardan oluşur. Geçerli açıklamaları belirlemek için çift önemlilik değerlendirmesi gerektirir.; Raporlama çerçeveleriAB düzenlemeleri
Avrupa Yeşil Mutabakatı: Avrupa'yı 2050 yılına kadar ilk iklim nötr kıta yapma hedefini taşıyan kapsamlı AB stratejisi. Enerji, ulaşım, tarım, finans ve sanayi genelinde 55'e Uyum paketi, CSRD, AB Taksonomisi ve SKDM dahil düzenleyici girişimleri kapsar.; AB düzenlemeleriİklim hedefleri

B

Başlıca Olumsuz Etki (BOE)PAI: SFDR kapsamında, yatırım kararlarının çevresel, sosyal, çalışan, insan hakları, yolsuzlukla mücadele konuları dahil sürdürülebilirlik faktörleri üzerindeki en önemli olumsuz etkileri. Finansal piyasa katılımcıları BOE'leri nasıl dikkate aldıklarını açıklamak zorundadır.; Finansal açıklamalarAB düzenlemeleri
Baz Emisyonlar: Gelecekteki emisyon azaltımlarının ölçüldüğü referans dönemde (baz yıl) salınan sera gazı miktarı. Sağlam ve doğrulanabilir bir baz çizgisi oluşturmak, herhangi bir hedef belirleme çalışmasının ilk adımıdır.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Baz Yıl: Emisyonların zaman içinde karşılaştırıldığı tarihsel referans dönemi. Sera Gazı Protokolü, kuruluşların emisyon trendlerini izlemek için bir baz yıl seçmesini gerektirir. SBTi hedefleri, genellikle 2015'ten daha erken olmayan bir baz yıla göre belirlenir.; Karbon muhasebesiİklim hedefleri
Baz Yıl Yeniden Hesaplaması: Birleşme, satın alma, elden çıkarma veya hesaplama metodolojisindeki değişiklikler gibi yapısal değişiklikleri hesaba katmak için baz yıl emisyonlarının geriye dönük olarak düzeltilmesi süreci. Emisyon trendlerinde tutarlılığı korumak için Sera Gazı Protokolü tarafından zorunlu tutulur.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu)BDDK: Türkiye'nin bankacılık düzenleyici otoritesi. BDDK denetimine tabi finansal kuruluşlar, büyüklük eşiklerinden bağımsız olarak otomatik olarak TSRS kapsamındadır ve sürdürülebilirlik raporlama gereksinimlerine tabidir.; Türkiye düzenlemeleriFinansal açıklamalar
Belirsizlik Analizi: Sera gazı emisyon tahminleriyle ilişkili belirsizliği ölçmek ve iletmek için sistematik bir prosedür. Veri kalitesi, emisyon faktörü doğruluğu ve metodolojik seçimlerin değerlendirmesini içerir. ISO 14064-1, kuruluşların sera gazı envanterlerinde belirsizliği ele almasını gerektirir.; Metrikler ve metodoloji
Bilim Temelli Hedef: Küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelerin 1.5°C üzerinde tutmak için gereken karbonsuzlaştırma düzeyiyle tutarlı emisyon azaltma hedefi. SBTi tarafından doğrulanan bilim temelli hedefler, Kapsam 1, 2 ve genellikle önemli Kapsam 3 emisyonlarını yakın vadeli (5-10 yıl) ve uzun vadeli (2050'ye kadar) zaman dilimleriyle kapsamalıdır.; İklim hedefleriMetrikler ve metodoloji
Biyoçeşitlilik: Tür içi çeşitlilik, türler arası çeşitlilik ve ekosistem çeşitliliği dahil olmak üzere tüm kaynaklardan canlı organizmalar arasındaki değişkenlik. TNFD, ESRS E4 ve Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi gibi çerçeveler aracılığıyla sürdürülebilirlik raporlamasında giderek daha önemli kabul edilmektedir.; Yönetişim ve sosyal konularRaporlama çerçeveleri
Biyojenik Emisyonlar: Fosil yakıtlar dışında biyolojik kökenli malzemelerin (örn. biyokütle, biyoyakıtlar) yanması veya ayrışmasından kaynaklanan CO₂ emisyonları. Sera Gazı Protokolü kapsamında biyojenik CO₂, Kapsam 1 fosil yakıt emisyonlarından ayrı olarak raporlanır.; Karbon muhasebesi

C

CDP (eski adıyla Karbon Saydamlık Projesi)CDP: Dünyanın önde gelen çevresel açıklama sistemini yöneten küresel kar amacı gütmeyen kuruluş. 23.000'den fazla şirket ve 1.100 şehir CDP anketleri aracılığıyla iklim değişikliği, su güvenliği ve ormanlar hakkında raporlama yapmaktadır. CDP puanlaması (D-'den A'ya) 130 trilyon doların üzerinde varlık yöneten yatırımcılar tarafından kullanılır.; Raporlama çerçeveleri
CN Kodu (Kombine Nomenklatür): SKDM'ye tabi malları tanımlamak için kullanılan AB ürün sınıflandırma sistemi. SKDM kapsamındaki her ürün belirli CN kodlarıyla tanımlanır (örn. demir ve çelik için 7206-7229). Türk ihracatçılar, SKDM uygulanabilirliğini belirlemek için ürünlerinin CN kodlarını doğrulamalıdır.; AB düzenlemeleri

Ç

Çeşitlilik, Eşitlik ve Kapsayıcılık (ÇEK)DEI: Cinsiyet, etnisite, yaş, engellilik veya diğer özelliklerden bağımsız olarak tüm bireylerin adil temsilini ve katılımını sağlamayı amaçlayan kurumsal politika ve uygulamalar. ESRS S1, işgücü çeşitliliği metrikleri ve ilgili hedeflerin açıklanmasını gerektirir.; Yönetişim ve sosyal konular
Çift Önemlilik: Kuruluşların hem sürdürülebilirlik konularının işletmeyi nasıl etkilediğini (finansal önemlilik / dışarıdan içeriye) hem de işletmenin toplumu ve çevreyi nasıl etkilediğini (etki önemliliği / içeriden dışarıya) değerlendirmesini ve raporlamasını gerektiren kavram. CSRD/ESRS tarafından zorunlu kılınmıştır ve finansal önemliliğe odaklanan ISSB/TSRS'den temel ayrım noktasıdır.; Raporlama çerçeveleriMetrikler ve metodoloji
ÇSY (Çevresel, Sosyal ve Yönetişim)ESG: Bir kuruluşun çevre yönetimi, sosyal sorumluluk ve kurumsal yönetişim boyutlarında performansını değerlendirmek için kullanılan çerçeve. ÇSY faktörleri yatırım kararlarına, düzenleyici gereksinimlere ve kurumsal stratejiye giderek daha fazla entegre edilmektedir.; Yönetişim ve sosyal konular

D

Dahili Karbon Fiyatı: Dahili karar alma süreçleri için bir kuruluş tarafından karbon emisyonlarına atanan parasal değer. Yatırımları değerlendirmek, operasyonel verimliliği artırmak ve gelecekteki karbon fiyatlandırma düzenlemelerine hazırlanmak için kullanılır. TSRS 2, kuruluşun dahili karbon fiyatı kullanıp kullanmadığının açıklanmasını gerektirir.; Karbon piyasalarıİklim hedefleri
Değer Zinciri: Raporlayan kuruluşun yukarı akış (tedarik zinciri) ve aşağı akış (dağıtım, kullanım, yaşam sonu) faaliyetlerinin ve kuruluşlarının tamamı. Kapsam 3 emisyonları değer zinciri emisyonlarını kapsar. TSRS 2, değer zinciri genelinde önemli iklimle ilgili risk ve fırsatların açıklanmasını gerektirir.; Karbon muhasebesiYönetişim ve sosyal konular
Dekarbonizasyon: Bir kuruluşun faaliyetlerinden ve değer zincirinden kaynaklanan karbondioksit ve diğer sera gazı emisyonlarının azaltılması süreci. Enerji verimliliği, yakıt değişimi, elektrifikasyon, süreç değişiklikleri ve yenilenebilir enerji tedariğini içerir.; İklim hedefleri
Doğa Temelli Çözümler (DTÇ)NbS: İnsan refahı ve biyoçeşitlilik faydaları sağlarken toplumsal zorlukları ele almak için doğal veya değiştirilmiş ekosistemleri korumaya, sürdürülebilir şekilde yönetmeye ve eski haline getirmeye yönelik eylemler. Ağaçlandırma, sulak alan restorasyonu ve rejeneratif tarımı içerir.; İklim hedefleribiodiversity
Doğayla İlgili Finansal Açıklamalar Görev Gücü (TNFD)TNFD: Kuruluşların doğayla ilgili bağımlılıklar, etkiler, riskler ve fırsatlar hakkında raporlama yapması için risk yönetimi ve açıklama çerçevesi sunan küresel girişim. LEAP yaklaşımı (Bul, Değerlendir, Analiz Et, Hazırla) ile TCFD yapısı üzerine inşa edilmiştir.; Standart kuruluşlarıRaporlama çerçeveleri
Doğrudan Emisyonlar (SKDM): Isıtma, soğutma ve süreçle ilgili kimyasal reaksiyonlardan kaynaklanan emisyonlar dahil olmak üzere tesis düzeyinde salınan SKDM kapsamındaki malların üretim sürecinden kaynaklanan emisyonlar. Tüm SKDM sektörleri doğrudan emisyonları raporlamalıdır; çimento ve gübre için ek olarak dolaylı emisyonlar da gereklidir.; AB düzenlemeleriKarbon muhasebesi
Doğrudan Hava Yakalama (DHY)DAC: Endüstriyel tesislerden nokta kaynaklı yakalamadan farklı olarak, CO₂'yi doğrudan ortam atmosferinden kimyasal olarak yakalayan teknoloji. Kalıcı jeolojik depolama ile birleştirildiğinde karbondioksit uzaklaştırma yolu oluşturur.; Karbon muhasebesiİklim hedefleri
Doğrulama (SKDM): SKDM kapsamında tesis operatörleri tarafından raporlanan gömülü emisyon verilerinin bağımsız değerlendirmesi. Kesin dönemde akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulama zorunludur. Doğrulayıcılar SKDM Uygulama Tüzüğü'nde belirtilen metodolojiyi takip etmelidir.; AB düzenlemeleri
Doğrulanmış Emisyon Azaltımı (DEA)VER: Azaltılmış veya uzaklaştırılmış olduğu bağımsız olarak doğrulanmış bir ton CO₂e'yi temsil eden birim. DEA'lar genellikle zorunlu piyasa tahsisatlarından farklı olarak gönüllü karbon piyasalarında işlem görür.; Karbon piyasaları
Döngüsel Ekonomi: Yeniden kullanım, onarım, yeniden üretim ve geri dönüşüm gibi tasarım stratejileri aracılığıyla atığı ortadan kaldırmayı ve kaynak kullanımını en üst düzeye çıkarmayı amaçlayan ekonomik model. AB Taksonomisi'nin altı çevresel hedefinden biri olup kurumsal sürdürülebilirlik stratejilerine giderek daha fazla entegre edilmektedir.; AB düzenlemeleriYönetişim ve sosyal konular

E

EFRAG (Avrupa Finansal Raporlama Danışma Grubu)EFRAG: Avrupa Komisyonu'nun yetkilendirmesiyle Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları'nı (ESRS) geliştiren AB kuruluşu. EFRAG'ın Sürdürülebilirlik Raporlama Kurulu, uygulama rehberliği ve soru-cevap yayınları dahil standart geliştirmeyi denetler.; Standart kuruluşları
Ek'lilik (Adisyonellik): Bir emisyon azaltımı veya gideriminin, karbon kredisi finansmanının yarattığı teşvik olmadan gerçekleşmeyeceği ilkesi. VCS ve Gold Standard gibi standartlar kapsamında gönüllü karbon piyasası kredileri için temel kalite kriteri.; Karbon piyasaları
Emisyon Azaltım Yolu: Bir baz yıldan tanımlanmış bir hedefe doğru yıllık emisyon azaltımlarının zamana bağlı yörüngesi; genellikle Paris Anlaşması'nın 1,5°C veya 2°C'nin oldukça altı hedefleriyle uyumludur. SBTi, şirketlerden yakın vadeli ve uzun vadeli yollar tanımlamalarını ister.; İklim hedefleriMetrikler ve metodoloji
Emisyon Faktörü: Faaliyet birimi başına sera gazı emisyonlarını nicelleştiren katsayı. Örneğin, kWh elektrik başına, litre dizel başına veya ton çimento başına kg CO₂e. Kaynaklar arasında DEFRA, EPA, IPCC ve Türkiye şebeke emisyon faktörü gibi ülkeye özgü veritabanları yer alır.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Emisyon Ticaret SistemiETS: Toplam emisyonlara üst sınır koyan ve kuruluşların emisyon tahsisatı ticareti yapmasına izin veren piyasa tabanlı mekanizma. AB ETS, enerji üretimi, ağır sanayi ve havacılığı kapsayan dünyanın en büyüğüdür. Türkiye, SKDM karbon fiyatı mahsuplaştırması için kritik olacak kendi ETS çerçevesini geliştirmektedir.; Karbon piyasalarıAB düzenlemeleri
Emisyon Yoğunluk Oranı: Sera gazı emisyonlarının gelir, üretim çıktısı veya taban alanı gibi bir iş metriğine göre ifade edilmesi (örn. milyon USD gelir başına tCO₂e). Verimlilik iyileştirmelerini izlemek ve şirketler arası karşılaştırmaları sağlamak için mutlak emisyonlarla birlikte kullanılır.; Metrikler ve metodolojiKarbon muhasebesi
Enerji Nitelik Sertifikası (ENS)EAC: Bir MWh elektriğin yenilenebilir enerji gibi belirli bir enerji kaynağından üretildiğini belgeleyen ticarete konu araç. Avrupa'da Menşe Garantileri (GO) ve Kuzey Amerika'da Yenilenebilir Enerji Sertifikalarını (REC) içerir. Piyasa tabanlı Kapsam 2 muhasebesi için kullanılır.; Karbon muhasebesiKarbon piyasaları
Enerji Satın Alma Anlaşması (ESA)PPA: Bir elektrik alıcısı ile yenilenebilir enerji üreticisi arasında belirli bir süre boyunca sabit fiyatlı enerji temin eden uzun vadeli sözleşme. Fiziksel ESA'lar doğrudan teslimatı içerir; sanal ESA'lar piyasa fiyatlarına karşı ödenen finansal sözleşmelerdir. Kurumsal yenilenebilir enerji tedariki ve Kapsam 2 azaltımı için temel araçtır.; Karbon muhasebesiFinansal açıklamalar
Entegre Raporlama: Bir kuruluşun stratejisinin, yönetişiminin, performansının ve beklentilerinin kısa, orta ve uzun vadede nasıl değer yarattığını, finansal ve finansal olmayan bilgileri tek bir raporda bütünleştirerek ileten raporlama yaklaşımı.; Raporlama çerçeveleri
ESG Derecelendirmesi: Uzman kuruluşlar (örn. MSCI, Sustainalytics, ISS) tarafından sağlanan, bir şirketin çevresel, sosyal ve yönetişim risklerine maruziyetini ve bu risklerin yönetimini değerlendiren derecelendirme. Derecelendirmeler yatırım kararlarını etkiler ancak sağlayıcılar arasında standardizasyondan yoksundur.; Finansal açıklamalar
Etki Önemliliği: Bir kuruluşun ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki fiili veya potansiyel etkisinin değerlendirilmesi. GRI Standartları ve CSRD/ESRS tarafından (çift önemlilik kapsamında) kullanılan bakış açısı. İçeriden dışarıya perspektife odaklanır: kuruluş dünyayı nasıl etkiler.; Raporlama çerçeveleriMetrikler ve metodoloji

F

Faaliyet Tabanlı Yöntem: Birincil faaliyet verilerini (örn. litre yakıt, kWh elektrik) emisyon faktörleriyle çarparak kullanan Kapsam 3 hesaplama yaklaşımı. Harcama tabanlı yöntemden daha doğru kabul edilir ve önemli Kapsam 3 kategorileri için Sera Gazı Protokolü tarafından tercih edilir.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Faaliyet Verisi: Sera gazı emisyonlarına neden olan bir faaliyet düzeyinin nicel ölçümü; yakıt tüketimi (litre), elektrik kullanımı (kWh) veya kat edilen mesafe (km) gibi. Emisyonları hesaplamak için emisyon faktörü ile çarpılır.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Finansal Önemlilik: Finansal raporların birincil kullanıcılarının kararlarını makul ölçüde etkilemesi beklenebilecek sürdürülebilirlik konularına ilişkin bilgiler. ISSB (IFRS S1/S2) ve TSRS tarafından kullanılan bakış açısı. Sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarının kuruluşun nakit akışlarını, finansmana erişimini ve sermaye maliyetini nasıl etkilediğine odaklanır.; Raporlama çerçeveleriMetrikler ve metodoloji
Finanse Edilen Emisyonlar: Finansal kuruluşların kredi ve yatırım faaliyetleriyle ilişkili, finansal riskine göre kuruluşa atfedilen sera gazı emisyonları. PCAF Küresel Standart metodolojisi kullanılarak hesaplanır. Sera Gazı Protokolü kapsamında Kapsam 3, Kategori 15 olarak sınıflandırılır.; Finansal açıklamalarKarbon muhasebesi
Fiziksel Risk: İklim değişikliğinin fiziksel etkilerinden kaynaklanan finansal risk; akut olayları (sel, fırtına, orman yangınları) ve kronik değişimleri (artan sıcaklıklar, deniz seviyesi yükselmesi) içerir. TCFD ve ISSB çerçeveleri, fiziksel risk maruziyetinin ve yönetim stratejilerinin açıklanmasını gerektirir.; Finansal açıklamalarİklim hedefleri
FLAG Hedefi (Orman, Arazi ve Tarım)FLAG: Orman, arazi ve tarım sektörlerinden kaynaklanan emisyonları özel olarak kapsayan SBTi bilim temelli hedef. Önemli FLAG emisyonlarına sahip şirketler (genellikle toplam Kapsam 3'ün >%20'si), enerji ve endüstriyel hedeflere ek olarak arazi kullanım değişikliği emisyonlarını ve uzaklaştırmalarını içeren ayrı FLAG hedefleri belirlemelidir.; İklim hedefleriKarbon muhasebesi

G

Geçim Ücreti: Bir işçinin kendisi ve ailesi için gıda, barınma ve sağlık hizmetleri dahil temel ihtiyaçlarını karşılaması için gerekli asgari gelir. Yasal olarak zorunlu kılınabilen ancak yetersiz olabilen asgari ücretten farklıdır. ESRS S1 ve S2, faaliyetler ve değer zinciri genelinde geçim ücreti politikalarının açıklanmasını gerektirir.; Yönetişim ve sosyal konular
Geçiş Finansmanı: Yüksek emisyonlu sektörlerdeki şirketlerin daha düşük karbonlu iş modellerine geçişini destekleyen finansal araçlar ve çerçeveler. Halihazırda sürdürülebilir faaliyetleri finanse eden yeşil finanstan farklıdır.; Finansal açıklamalarKarbon piyasaları
Geçiş Planı: Bir kuruluşun iklim hedeflerine ulaşmak için varlıklarını, operasyonlarını ve iş modelini nasıl değiştireceğini özetleyen zamana bağlı eylem planı. TSRS 2, kuruluşun sermaye tahsisi, teknoloji varsayımları ve karbon dengelemeye bağımlılık dahil geçiş planının açıklanmasını gerektirir.; İklim hedefleriRaporlama çerçeveleri
Geçiş Riski: Düşük karbonlu ekonomiye geçiş sürecinden kaynaklanan finansal riskler. Politika ve yasal riskler (karbon fiyatlandırması, düzenleme), teknoloji riskleri (bozulma, atıl varlıklar), piyasa riskleri (değişen talep) ve itibar risklerini içerir. TSRS 2 kapsamındaki iki ana risk kategorisinden biri.; Raporlama çerçeveleri
Gezegensel Sınırlar: İnsanlığın güvenli bir şekilde faaliyet gösterebileceği, nicel sınırları belirlenmiş dokuz Dünya sistemi sürecini tanımlayan çerçeve. Johan Rockstrom ve arkadaşları (2009) tarafından önerilmiş olup iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı, azot döngüsü ve tatlı su kullanımını içerir.; İklim hedefleriMetrikler ve metodoloji
Gold Standard: Gönüllü karbon kredileri için bağımsız bir standart belirleme kuruluşu; başlangıçta WWF himayesinde kurulmuştur. Projelerin karbon azaltımının ötesinde BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ölçülebilir katkılar göstermesini gerektirir.; Karbon piyasalarıStandart kuruluşları
Gömülü Emisyonlar: Üretim sürecinden kaynaklanan doğrudan emisyonları ve belirli sektörler için elektrik tüketiminden kaynaklanan dolaylı emisyonları içeren, SKDM kapsamındaki malların üretimiyle ilişkili sera gazı emisyonları. Sektöre özgü metodolojiler kullanılarak ürün tonu başına hesaplanır.; AB düzenlemeleriKarbon muhasebesi
Gönüllü Karbon Piyasaları Bütünlük Girişimi (VCMI)VCMI: İddia Uygulama Kuralları aracılığıyla karbon kredilerinin güvenilir kullanımı konusunda rehberlik sağlayan çok paydaşlı girişim. Şirketlerin emisyon azaltma ilerlemesi ve karbon kredi kalitesine göre Altın, Gümüş veya Bronz iddialar öne sürmesi için kriterler belirler.; Standart kuruluşlarıKarbon piyasaları
Gönüllü Karbon PiyasasıVCM: Karbon kredilerinin uyum yükümlülükleri dışında gönüllü olarak alınıp satıldığı piyasa. Şirketlerin sera gazlarını azaltan veya gideren projeler aracılığıyla emisyonlarını dengelemesine olanak tanır. VCS (Verra), Gold Standard gibi standartlar ve giderek artan şekilde VCMI ve ICVCM bütünlük çerçeveleri tarafından yönetilir.; Karbon piyasaları
Gönüllü Karbon Piyasası Bütünlük Konseyi (ICVCM)ICVCM: Temel Karbon İlkeleri (CCP) aracılığıyla karbon kredi kalitesi için küresel referans standartları belirleyen ve uygulayan bağımsız yönetişim kuruluşu. CCP kriterlerini karşılayan krediler, alıcılara yüksek bütünlük sinyali veren CCP-Onaylı olarak etiketlenir.; Standart kuruluşlarıKarbon piyasaları
GRI Evrensel Standartları (2021): Ocak 2023'ten itibaren geçerli olan, Evrensel Standartlar (GRI 1-3), Sektör Standartları ve Konu Standartları olarak yapılandırılmış revize GRI standartları seti. GRI 1 temeli oluşturur, GRI 2 genel açıklamaları kapsar ve GRI 3 önemli konu belirlemeyi ele alır.; Standart kuruluşlarıRaporlama çerçeveleri
Güvence Denetimi: Sürdürülebilirlik açıklamalarının güvenilirliğini artırmak için yapılan bağımsız inceleme. TSRS kapsamında KGK başlangıçta sınırlı güvence (BDS 3000) şart koşmakta olup ileride makul güvenceye geçilecektir. CSRD ise baştan itibaren sınırlı güvence zorunluluğu getirmektedir.; Raporlama çerçeveleriStandart kuruluşları

H

Harcama Tabanlı Yöntem: Tedarik harcama verilerini çevresel olarak genişletilmiş girdi-çıktı (EEIO) emisyon faktörleriyle çarparak emisyonları tahmin eden Kapsam 3 hesaplama yaklaşımı. Tarama yöntemi olarak faydalıdır ancak faaliyet tabanlı yaklaşımlardan daha az doğrudur.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji

I

ICMA Yeşil Tahvil İlkeleriICMA: Uluslararası Sermaye Piyasası Birliği (ICMA) tarafından yeşil tahvil ihracı için yayımlanan gönüllü süreç kılavuzları. Dört temel bileşen: gelirlerin kullanımı, proje değerlendirme ve seçim süreci, gelirlerin yönetimi ve raporlamadır.; Standart kuruluşlarıFinansal açıklamalar
IFRS S1 (Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler)IFRS S1: ISSB'nin sürdürülebilirlikle ilgili finansal açıklamalar için temel standardı. Genel çerçeveyi, temel kavramları ve genel gereksinimleri belirler. KGK tarafından TSRS 1 olarak Türkçe'ye çevrilmiştir. Dört sütunlu açıklama yapısını kullanır: Yönetişim, Strateji, Risk Yönetimi, Metrikler ve Hedefler.; Raporlama çerçeveleri
IFRS S2 (İklimle İlgili Açıklamalar)IFRS S2: ISSB'nin iklime özgü açıklama standardı. Kuruluşların Kapsam 1, 2 ve 3 sera gazı emisyonları, senaryo analizi ve geçiş planları dahil iklimle ilgili risk ve fırsatları açıklamasını gerektirir. KGK tarafından TSRS 2 olarak Türkçe'ye çevrilmiştir. Varsayılan ölçüm metodolojisi olarak Sera Gazı Protokolü'ne atıfta bulunur.; Raporlama çerçeveleri
IPCC (Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli)IPCC: İklim değişikliğiyle ilgili bilimi değerlendiren Birleşmiş Milletler kuruluşu. Değerlendirme Raporları (AR5, AR6), sera gazlarını CO₂ eşdeğerine dönüştürmek için kullanılan küresel ısınma potansiyeli değerlerini sağlar. IPCC emisyon faktörü veritabanları Sera Gazı Protokolü ve TSRS 2 tarafından referans alınır.; Standart kuruluşları
ISO 14001: Kuruluşların çevresel sorumluluklarını sistematik olarak yönetmesi için çerçeve sunan çevre yönetim sistemleri (ÇYS) uluslararası standardı. Sertifikasyon, sürekli iyileştirme, düzenlemelere uyum ve kirlilik önleme gösterilmesini gerektirir.; Standart kuruluşları
ISO 14044: Amaç ve kapsam tanımı, yaşam döngüsü envanter analizi, yaşam döngüsü etki değerlendirmesi ve yorumlama dahil yaşam döngüsü değerlendirmesi (YDD) için gereksinimleri ve kılavuzları belirleyen uluslararası standart. YDD çalışmalarının metodolojik temeli olarak ISO 14040 ile birlikte kullanılır.; Standart kuruluşlarıMetrikler ve metodoloji
ISO 14064: Sera gazı muhasebesi ve doğrulaması için uluslararası standart. Bölüm 1 organizasyon düzeyinde sera gazı envanterlerini, Bölüm 2 proje düzeyinde nicelleştirmeyi, Bölüm 3 doğrulamayı kapsar. Sera Gazı Protokolü ile büyük ölçüde uyumludur. ESRS E1, Sera Gazı Protokolü'ne alternatif olarak ISO 14064'ü kabul eder.; Standart kuruluşlarıKarbon muhasebesi
ISO 50001: Enerji performans göstergeleri, temel çizgiler ve eylem planları oluşturmak için çerçeve sunan enerji yönetim sistemleri uluslararası standardı. Kuruluşların enerji tüketimini ve ilgili sera gazı emisyonlarını sistematik olarak azaltmasına yardımcı olur.; Standart kuruluşları
ISSB (Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu)ISSB: Sürdürülebilirlikle ilgili finansal açıklamalar için kapsamlı bir küresel temel geliştirmek üzere 2021'de IFRS Vakfı tarafından kurulan kurul. Haziran 2023'te IFRS S1 ve S2'yi yayımlamıştır. Türkiye bunları KGK aracılığıyla TSRS 1 ve TSRS 2 olarak benimsemiştir.; Standart kuruluşlarıRaporlama çerçeveleri

İ

İklim Adaleti: İklim değişikliğinin savunmasız ve marjinalleştirilmiş topluluklar üzerinde orantısız etkileri olduğunu kabul eden bir çerçeve. Azaltım ve uyum eylemlerinin tarihsel eşitsizlikleri ele almasını ve en çok etkilenenlere öncelik vermesini savunur.; Yönetişim ve sosyal konularİklim hedefleri
İklim Azaltımı: Sera gazı emisyonlarını azaltmak veya karbon yutaklarını güçlendirmek için yapılan insan müdahaleleri. Yenilenebilir enerjiye geçiş, enerji verimliliğinin artırılması ve karbon yakalama teknolojilerinin konuşlandırılmasını içerir. Kurumsal geçiş planlarının ve ulusal iklim stratejilerinin temelini oluşturur.; İklim hedefleri
İklim Dayanıklılığı: Sosyal, ekonomik ve çevresel sistemlerin iklim değişikliğinin etkileriyle başa çıkma, uyum sağlama ve toparlanma kapasitesi. CSRD/ESRS kapsamında şirketler fiziksel ve geçiş risklerine karşı nasıl dayanıklılık oluşturduklarını açıklamak zorundadır.; İklim hedefleriRaporlama çerçeveleri
İklim Devrilme Noktası: İklim sisteminde, küçük bir bozulmanın kendi kendini güçlendiren ve geri dönüşü olmayan yeni bir duruma geçişi tetikleyebildiği kritik eşik. Buz tabakalarının çökmesi, Amazon yağmur ormanlarının geri çekilmesi ve okyanus dolaşım düzenlerinin bozulması buna örnek gösterilebilir.; İklim hedefleri
İklim Nötrlüğü: İnsan faaliyetlerinin iklim sistemi üzerinde net bir etki yaratmadığı durum; yalnızca CO₂'yi değil tüm sera gazlarını ve bunların bölgesel ve küresel etkilerini kapsar. Genellikle yalnızca CO₂'yi kapsayan karbon nötrlüğünden daha geniş bir kavramdır.; İklim hedefleri
İklim Riske Maruz Değer (İklim RMD): Çeşitli iklim senaryoları altında iklim değişikliğinin yatırım portföyleri veya varlık değerleri üzerindeki potansiyel etkisini tahmin eden ileriye dönük bir metrik. Hem fiziksel riskleri hem de geçiş risklerini içerir ve genellikle portföy değerinin yüzdesi olarak ifade edilir.; Finansal açıklamalarMetrikler ve metodoloji
İklim Uyumu: Mevcut veya beklenen iklim değişikliği etkilerine uyum sağlayarak zararı azaltma veya faydalı fırsatlardan yararlanma süreci. Altyapı direnci, su yönetimi, tarımsal uyarlamalar ve erken uyarı sistemlerini içerir. TSRS 2, uyum tedbirlerinin açıklanmasını gerektirir.; İklim hedefleriYönetişim ve sosyal konular
İklimle İlgili Finansal Açıklamalar: İklimle ilgili risk ve fırsatların bir kuruluş üzerindeki finansal etkilerine ilişkin bilgiler. TCFD çerçevesi (şimdi ISSB/IFRS S2 tarafından devralınmıştır) dört sütunlu yapıyı oluşturmuştur: Yönetişim, Strateji, Risk Yönetimi, Metrikler ve Hedefler — TSRS 2 tarafından benimsenmektedir.; Raporlama çerçeveleri
İnsan Hakları Durum Tespiti (İHDT)HRDD: Şirketlerin faaliyetleri ve değer zinciri genelinde olumsuz insan hakları etkilerini belirlemesi, önlemesi, azaltması ve hesap vermesinin süregelen süreci. BM İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri'ne dayanır ve AB CSDDD tarafından yasal olarak zorunlu kılınmıştır.; Yönetişim ve sosyal konularAB düzenlemeleri

K

Kaçak Emisyonlar: Ekipman sızıntıları, havalandırma veya diğer noktasal olmayan kaynaklardan sera gazlarının kasıtsız salınımları. Yaygın örnekler arasında HVAC sistemlerinden soğutucu sızıntıları, dağıtım ağlarından doğalgaz sızıntıları ve elektrik ekipmanlarından SF₆ sızıntıları yer alır. Kapsam 1 kapsamında raporlanır.; Karbon muhasebesi
Kapsam 1 Emisyonları: Raporlayan kuruluşun sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan kaynaklanan doğrudan sera gazı emisyonları. Sabit yanma (kazanlar, fırınlar), mobil yanma (şirket araçları), proses emisyonları (kimyasal reaksiyonlar) ve kaçak emisyonları (soğutucu sızıntıları) içerir.; Karbon muhasebesi
Kapsam 2 Emisyonları: Raporlayan kuruluşun tükettiği satın alınmış veya edinilmiş elektrik, buhar, ısıtma veya soğutma üretiminden kaynaklanan dolaylı sera gazı emisyonları. Konum bazlı (şebeke ortalaması) veya piyasa bazlı (sözleşmesel araçlar) yöntemlerle hesaplanabilir. TSRS 2 konum bazlı açıklama gerektirir.; Karbon muhasebesi
Kapsam 3 Emisyonları: Kuruluşun değer zincirinde meydana gelen diğer tüm dolaylı emisyonlar, 15 kategoriye ayrılır (8 yukarı akış, 7 aşağı akış). Genellikle toplam emisyonların %70-90'ını temsil eder. TSRS 2, ilk kez raporlayanlar için bir yıllık geçiş muafiyeti ile Kapsam 3 açıklamasını zorunlu kılar.; Karbon muhasebesi
Kapsam 3 Kategorileri: Sera Gazı Protokolü Kurumsal Değer Zinciri Standardı tarafından tanımlanan 15 dolaylı emisyon kategorisi. Yukarı akış kategorileri (1-8) satın alınan mal ve hizmetler, sermaye malları, yakıt ve enerji, taşıma, atık, iş seyahatleri, çalışan ulaşımı ve kiralanan varlıkları içerir. Aşağı akış kategorileri (9-15) taşıma, işleme, satılan ürünlerin kullanımı, yaşam sonu işlemi, kiralanan varlıklar, franchiselar ve yatırımları kapsar.; Karbon muhasebesi
Karbon Ayak İzi: Bir birey, kuruluş, etkinlik veya ürünün doğrudan veya dolaylı olarak neden olduğu toplam sera gazı emisyonu miktarı, CO₂ eşdeğeri olarak ifade edilir. Kuruluşlar için genellikle Kapsam 1, 2 ve ilgili Kapsam 3 kategorilerini kapsar.; Karbon muhasebesi
Karbon Bütçesi: Küresel ısınmayı belirli bir sıcaklık hedefiyle sınırlamak için hâlâ salınabilecek maksimum kümülatif CO₂ miktarı. IPCC, 2020 başından itibaren %50 olasılıkla 1.5°C için kalan karbon bütçesini yaklaşık 500 Gt CO₂ olarak tahmin etmektedir.; İklim hedefleri
Karbon Denkleştirme: Başka bir yerde meydana gelen emisyonları telafi etmek için gerçekleştirilen sera gazı emisyon azaltımı veya uzaklaştırması. Her denkleştirme bir metrik ton CO₂e'yi temsil eder. Tek başına ticarete konu bir emtia değil, telafi edici bir mekanizma olarak kullanılmasıyla karbon kredilerinden ayrılır.; Karbon piyasaları
Karbon Denkleştirme Sicili: Çifte sayımı önlemek ve çevresel bütünlüğü sağlamak için karbon kredilerinin ihracını, sahipliğini, transferini ve emekliye ayrılmasını takip eden dijital platform. Başlıca siciller arasında Verra, Gold Standard, ACR ve CAR bulunur.; Karbon piyasaları
Karbon Fiyatlandırması: Azaltımı teşvik etmek amacıyla sera gazı emisyonlarına maliyet atayan mekanizma. Emisyon ticaret sistemlerini (üst sınır ve ticaret), karbon vergilerini ve dahili karbon fiyatlandırmasını içerir. AB ETS, dünyanın en büyük karbon fiyatlandırma sistemidir.; Karbon piyasalarıAB düzenlemeleri
Karbon Kaçağı: Üretimin ve buna bağlı emisyonların karbon fiyatı uygulanan bir yetki alanından uygulanmayan bir yetki alanına kaydırılması, küresel net emisyon azaltımı sağlanmaması. SKDM, ithalattaki karbon maliyetini eşitleyerek karbon kaçağını önlemek için özel olarak tasarlanmıştır.; AB düzenlemeleriKarbon piyasaları
Karbon Kredisi: Bir metrik ton CO₂ eşdeğeri azaltım veya giderimi temsil eden alınıp satılabilir sertifika. Gönüllü standartlar (VCS, Gold Standard) veya uyum mekanizmaları (CDM, Madde 6) kapsamında düzenlenir. ETS kapsamındaki emisyon tahsisatına eşdeğer değildir.; Karbon piyasaları
Karbon Nötr: Bir kuruluşun net karbon emisyonlarının sıfıra eşit olduğu durum; genellikle emisyon azaltımları ve artık emisyonların karbon kredileriyle dengelenmesi yoluyla sağlanır. Dengeleme öncesinde daha derin dekarbonizasyon gerektiren 'net sıfır'dan farklıdır.; İklim hedefleri
Karbon Tutma: Atmosferik karbondioksitin biyolojik süreçlerle (ormanlar, topraklar, okyanuslar) veya teknolojik yollarla (doğrudan hava yakalama) tutulması ve depolanması süreci. Net sıfır hedeflerine ulaşmak için kritik bir mekanizmadır.; Karbon muhasebesiİklim hedefleri
Karbon Uzaklaştırma: CO₂'nin atmosferden yakalanarak jeolojik, karasal veya okyanus rezervuarlarında ya da ürünlerde kalıcı olarak depolanması süreci. Doğa temelli çözümleri (ağaçlandırma, toprak karbonu) ve mühendislik yaklaşımlarını (DACCS, BECCS) içerir. Emisyon azaltmalarından farklıdır.; Karbon muhasebesiİklim hedefleri
Karbon Vergisi: Emisyonları azaltmak için finansal teşvik oluşturan, fosil yakıtların karbon içeriği veya doğrudan sera gazı emisyonları üzerinden hükümet tarafından uygulanan ücret. Üst sınır ve ticaretten farklı olarak fiyat kesinliği sağlar ancak emisyon azaltmaları için miktar kesinliği sağlamaz.; Karbon piyasaları
Karbon Yakalama ve Depolama (KYD)CCS: CO₂ emisyonlarını kaynağında (enerji santralleri veya endüstriyel tesisler) yakalayan, taşıyan ve derin jeolojik formasyonlarda kalıcı olarak depolayan teknolojiler bütünü. Azaltılması zor sektörlerin karbonsuzlaştırılması için gerekli görülmektedir.; climate-mitigationMetrikler ve metodoloji
Karbon Yoğunluğu: Gelir birimi başına, çalışan başına veya üretim birimi başına CO₂e tonu gibi bir iş metriğine normalize edilen sera gazı emisyonları. Farklı büyüklükteki şirketler arasında kıyaslama için faydalıdır. TSRS 2, hem mutlak hem de yoğunluk metriklerinin açıklanmasını gerektirir.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Karbondioksit EşdeğeriCO₂e: Farklı sera gazlarının küresel ısınma potansiyeline (GWP) göre karşılaştırılması için kullanılan metrik. Yedi Kyoto Protokolü sera gazının tümü, Sera Gazı Protokolü, TSRS 2 ve diğer çerçeveler kapsamında standart raporlama için CO₂e'ye dönüştürülür.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Kayıp ve Hasar: Azaltım veya uyum yoluyla önlenemeyen iklim değişikliğinin olumsuz etkileri; ekonomik kayıpların yanı sıra biyoçeşitlilik kaybı, kültürel miras ve toprak kaybı gibi ekonomik olmayan kayıpları da içerir. COP27'de bu amaçla özel bir fon oluşturulmuştur.; İklim hedefleri
KGK (Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu)KGK: ISSB standartlarını TSRS olarak çevirme ve benimsemeden sorumlu Türkiye'nin muhasebe ve denetim standartları otoritesi. KGK, TSRS uygulanabilirliği için kapsam eşiklerini belirler ve Türkiye'de sürdürülebilirlik raporlaması için güvence çerçevesini denetler.; Türkiye düzenlemeleriStandart kuruluşları
KGK Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları: KGK (Kamu Gözetimi Kurumu) tarafından yayımlanan, IFRS S1 ve S2 ile uyumlu Türkiye sürdürülebilirlik raporlama standartları seti (TSRS 1 ve TSRS 2). Bu standartlar, Türkiye'de KGK raporlama kapsamındaki şirketler için zorunlu sürdürülebilirlik açıklama gereksinimleri belirler.; Türkiye düzenlemeleriRaporlama çerçeveleri
Konsolidasyon Yaklaşımı: Sera gazı raporlaması için organizasyonel sınırları belirlemek üzere kullanılan yöntem. Sera Gazı Protokolü özkaynak payı ve kontrol (finansal veya operasyonel) yaklaşımları sunar. TSRS 2, seçilen sera gazı konsolidasyon yaklaşımı ile finansal tablolarda kullanılan yaklaşım arasında tutarlılık gerektirir.; Karbon muhasebesi
Konum Bazlı Yöntem (Kapsam 2): Kapsam 2 emisyonlarını tüketimin gerçekleştiği elektrik şebekesinin ortalama emisyon yoğunluğunu kullanarak hesaplama yöntemi. Şebeke emisyon faktörüne dayanır. TSRS 2, en azından konum bazlı Kapsam 2 açıklamasını gerektirir.; Karbon muhasebesi
Kurumsal Karbon Ayak İzi (KKA)CCF: Bir kuruluş tarafından belirli bir dönemde (genellikle bir mali yıl) doğrudan ve dolaylı olarak neden olunan toplam sera gazı emisyonları. Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonlarını kapsar ve Sera Gazı Protokolü Kurumsal Standart metodolojisine göre hesaplanır.; Karbon muhasebesi
Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespiti Direktifi (CSDDD)CSDDD: Büyük şirketlerin kendi faaliyetleri, iştirakleri ve değer zincirlerindeki olumsuz insan hakları ve çevresel etkileri belirlemesini, önlemesini, azaltmasını ve hesap vermesini gerektiren AB Direktifi. Hukuki sorumluluk hükümleri getirir ve Paris Anlaşması ile uyumlu iklim geçiş planlarının benimsenmesini gerektirir.; AB düzenlemeleriYönetişim ve sosyal konular
Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü DirektifiCSDDD: Büyük şirketlerin faaliyetlerinde ve değer zincirlerinde olumsuz insan hakları ve çevre etkilerini belirlemesi, önlemesi, azaltması ve hesap vermesini gerektiren AB direktifi (CSDDD/CS3D). 1.000+ çalışanı ve 450 milyon €+ net cirosu olan şirketlere uygulanır.; AB düzenlemeleriYönetişim ve sosyal konular
Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama DirektifiCSRD: Şirketlerin Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları'na (ESRS) göre sürdürülebilirlik bilgileri raporlamasını gerektiren AB direktifi. Finansal Olmayan Raporlama Direktifi'nin (NFRD) yerini almaktadır. 2024'ten itibaren büyük kamu yararı kuruluşları için başlayıp 2026'ya kadar KOBİ'lere genişletilmektedir.; Raporlama çerçeveleriAB düzenlemeleri
Kuyudan Depoya (WTT)WTT: Bir yakıtın yanmadan önce çıkarılması, rafine edilmesi ve taşınmasıyla ilişkili yukarı akış emisyonları. WTT faktörleri, enerjiyle ilgili emisyonların tam bir yaşam döngüsü görünümü sağlamak için doğrudan yanma faktörlerine eklenir.; Karbon muhasebesi
Küresel Isınma PotansiyeliGWP: Bir sera gazının belirli bir süre boyunca (genellikle 100 yıl) CO₂'ye göre atmosferde ne kadar ısı tuttuğunun ölçüsü. Farklı sera gazlarını CO₂ eşdeğerine dönüştürmek için kullanılır. IPCC AR6 değerleri: CH₄ = 27,9, N₂O = 273, SF₆ = 25.200.; Metrikler ve metodolojiKarbon muhasebesi
Küresel Raporlama GirişimiGRI: Sürdürülebilirlik raporlaması için en yaygın benimsenen standartları sağlayan uluslararası kuruluş. GRI Standartları, etki önemliliği yaklaşımını kullanır (kuruluşun ekonomi, çevre ve insanları nasıl etkilediği). 2021 Evrensel Standartlar revizyonu, özen yükümlülüğü ve insan hakları dahil yeni gereksinimler getirmiştir.; Raporlama çerçeveleriStandart kuruluşları

M

Madde 6 (Paris Anlaşması): Paris Anlaşması'nda uluslararası karbon piyasası mekanizmalarını düzenleyen hüküm. Madde 6.2, Uluslararası Transfer Edilen Azaltım Sonuçları (ITMO) ile ikili işbirliği yaklaşımlarını mümkün kılarken Madde 6.4, BM gözetiminde merkezi bir kredi mekanizması oluşturur.; Karbon piyasalarıİklim hedefleri
Makul Güvence: Finansal tablo denetimine eşdeğer en yüksek güvence düzeyi. Uygulayıcı olumlu bir görüş bildirir: 'bilgiler tüm önemli yönleriyle doğru bir şekilde sunulmuştur.' TSRS sürdürülebilirlik açıklamaları için hedeflenen gelecek düzey.; Raporlama çerçeveleri
Marjinal Azaltım Maliyet Eğrisi (MAME)MACC: Çeşitli emisyon azaltım önlemlerinin maliyet etkinliğinin, önlenen ton CO₂e başına en ucuzdan en pahalıya sıralanarak grafik gösterimi. Şirketler ve politika yapıcılar tarafından karbonsuzlaştırma yatırımlarını önceliklendirmek için kullanılır.; Metrikler ve metodolojiKarbon muhasebesi
Mutlak Emisyonlar: Herhangi bir iş metriğine normalize edilmeden miktar olarak ifade edilen toplam sera gazı emisyonları (örn. metrik ton CO₂e). TSRS 2 ve Sera Gazı Protokolü kapsamında Kapsam 1, 2 ve 3 raporlamasının temel birimi olarak kullanılır.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji

N

Negatif Emisyonlar: İnsan faaliyetleri yoluyla sera gazlarının atmosferden uzaklaştırılması ve atmosferik sera gazı konsantrasyonunda net azalma sağlanması. BEKYD, doğrudan hava yakalama, hızlandırılmış ayrışma ve biyokömür gibi teknolojileri içerir.; Karbon muhasebesiİklim hedefleri
Net Sıfır: Atmosfere salınan sera gazlarının giderimlerle dengelendiği durum. SBTi'nin Net Sıfır Standardı kapsamında şirketler, değer zinciri emisyonlarını baz yıl seviyelerinden en az %90 azaltmalı ve yalnızca artık emisyonlar (≤%10) kalıcı karbon giderimleri yoluyla nötralize edilmelidir.; İklim hedefleri

O

Operasyonel Kontrol Yaklaşımı: Sera Gazı Protokolü kapsamında, kuruluşun operasyonel politikaları belirleme ve uygulama yetkisine sahip olduğu operasyonlardan kaynaklanan emisyonların %100'ünü raporladığı organizasyonel sınır yöntemi. En yaygın kullanılan konsolidasyon yaklaşımı olup TSRS 2 kapsamında Türk işletmeler için özellikle tavsiye edilir.; Karbon muhasebesi
Organizasyonel Sınır: Bir şirketin sera gazı envanterine hangi operasyonların, tesislerin ve kuruluşların dahil edileceğini belirleyen sınır. Sera Gazı Protokolü'nün tanımladığı özkaynak payı, finansal kontrol veya operasyonel kontrol yaklaşımı kullanılarak belirlenir.; Karbon muhasebesi
Ortak Sosyoekonomik Patika (SSP)SSP: IPCC AR6 iklim senaryolarında RCP'lerle birlikte kullanılan alternatif sosyoekonomik gelişmeleri tanımlayan anlatılar seti. SSP'ler sürdürülebilir kalkınmadan (SSP1) fosil yakıt odaklı kalkınmaya (SSP5) uzanır ve hem azaltım hem de uyum politikası analizlerini bilgilendirir.; İklim hedefleri

Ö

Öncül Ürün (SKDM): Gömülü emisyon hesaplamasına emisyonları dahil edilmesi gereken bir SKDM malının üretiminde kullanılan ara ürün. Örneğin ham demir çeliğin öncül ürünüdür; klinker çimentonun öncül ürünüdür. Öncül ürünün üretim emisyonları nihai SKDM ürününe atfedilir.; AB düzenlemeleri
Önemli Zarar VermemeDNSH: AB Taksonomisi kapsamında, bir çevresel hedefe önemli ölçüde katkıda bulunan ekonomik faaliyetin diğer beş hedefe önemli ölçüde zarar vermemesini gerektiren ilke. DNSH kriterleri İklim Delege Kanunu ve Çevre Delege Kanunu'nda tanımlanmıştır.; AB düzenlemeleri
Önemlilik Değerlendirmesi: Bir kuruluşun raporlaması için hangi sürdürülebilirlik konularının en alakalı olduğunu belirleme süreci. TSRS/ISSB kapsamında: yalnızca finansal önemlilik (işletme değeri merceği). CSRD/ESRS kapsamında: çift önemlilik (hem finansal hem etki). GRI kapsamında: yalnızca etki önemliliği.; Raporlama çerçeveleriMetrikler ve metodoloji
Önemlilik Matrisi: Sürdürülebilirlik konularını iki eksende (genellikle etkinin önemi ve paydaşlar için önem derecesi) konumlandırarak hangi konuların açıklama ve yönetim ilgisini gerektirdiğini önceliklendiren görsel araç. ESRS çifte önemlilik kapsamında hem etki hem de finansal boyutlar değerlendirilmelidir.; Metrikler ve metodolojiRaporlama çerçeveleri
Önlenen Emisyonlar: Bir şirketin ürün veya hizmetleri sonucunda değer zinciri dışında gerçekleşen emisyon azaltmaları (örn. bir yenilenebilir enerji şirketinin fosil yakıt üretimini ikame etmesi). Kapsam 1-3 envanterlerine dahil edilmez ancak iklim katkısının bir ölçüsü olarak ayrıca raporlanabilir.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Özkaynak Payı Yaklaşımı: Sera Gazı Protokolü kapsamında emisyonların her bir operasyondaki kuruluşun ekonomik çıkarına (sahiplik yüzdesine) orantılı olarak raporlandığı organizasyonel sınır yöntemi. Karmaşık ortaklık yapılarına sahip holding şirketleri için uygundur.; Karbon muhasebesi

P

Paris Anlaşması: Küresel ısınmayı sanayi öncesi seviyelerin 2°C'nin çok altında sınırlamayı ve 1,5°C ile sınırlama çabalarını hedefleyen 2015 tarihli BMİDÇS kapsamındaki uluslararası anlaşma. SBTi hedef belirleme yolları için bilimsel temel sağlar ve tüm büyük sürdürülebilirlik raporlama çerçevelerinde referans alınır.; İklim hedefleriStandart kuruluşları
PAS 2080: Altyapı projelerinde hem gömülü karbonu (malzemeler, inşaat) hem de operasyonel karbonu kapsayan toplam yaşam döngüsü karbon emisyonlarının yönetimine ilişkin şartname. BSI tarafından yayımlanan standart, altyapı değer zinciri genelinde karbon yönetimi için bir çerçeve sunar.; Standart kuruluşlarıKarbon muhasebesi
Paydaş Katılımı: Etkilenen ve ilgili tarafların sürdürülebilirlik karar alma süreçlerine belirlenmesi, danışılması ve dahil edilmesinin sistematik süreci. ESRS kapsamında çifte önemlilik değerlendirmelerinin temel gereksinimidir ve güvenilir sürdürülebilirlik raporlaması için gereklidir.; Yönetişim ve sosyal konularRaporlama çerçeveleri
PCAF (Karbon Muhasebesi Finansalları Ortaklığı)PCAF: Finansal kuruluşların kredi ve yatırımlarıyla ilişkili sera gazı emisyonlarını ölçmek ve açıklamak için standart metodolojiyi sağlayan küresel girişim. PCAF Küresel Standardı, belirli atıf kuralları ve veri kalitesi puanlaması ile yedi varlık sınıfını kapsar.; Finansal açıklamalarStandart kuruluşları
Piyasa Bazlı Yöntem (Kapsam 2): Kapsam 2 emisyonlarını yenilenebilir enerji sertifikaları (I-REC, GO), tedarikçiye özgü faktörler veya enerji satın alma anlaşmaları (PPA'lar) gibi sözleşmesel araçlar yoluyla satın alınan enerjiye özgü emisyon faktörleri kullanarak hesaplama yöntemi.; Karbon muhasebesi

R

REDD+: Ormansızlaştırma ve Orman Bozulmasından Kaynaklanan Emisyonların Azaltılması ile koruma, sürdürülebilir yönetim ve orman karbon stoklarının artırılması. Gelişmekte olan ülkelerin ormanla ilgili emisyonlarını azaltması için finansal teşvikler oluşturan ve genellikle karbon kredisi üreten bir BMİDÇS çerçevesidir.; Karbon piyasalarıİklim hedefleri
Rejeneratif Tarım: Toprak organik maddesini yeniden oluşturarak ve bozulmuş toprak biyoçeşitliliğini restore ederek iklim değişikliğini tersine çeviren tarım ve otlatma uygulamaları; karbon tutulması ve iyileştirilmiş su döngüleri sağlar.; İklim hedefleriKarbon muhasebesi

S

SBTi (Bilime Dayalı Hedefler Girişimi)SBTi: Bilime dayalı hedef belirlemede en iyi uygulamayı tanımlayan ve teşvik eden CDP, UNGC, WRI ve WWF arasındaki ortaklık. Kısa vadeli hedefler (5-10 yıl) ve net sıfır hedefleri için metodolojiler sağlar. Şirket hedeflerini 1,5°C uyumlu yollara göre doğrular.; İklim hedefleriStandart kuruluşları
Sektörel Karbonsuzlaştırma Yaklaşımı (SKY)SDA: Küresel karbon bütçesini sektörün emisyon patikasına dayalı olarak bireysel şirketlere tahsis eden bir SBTi hedef belirleme yöntemi. Faaliyet tabanlı yoğunluk hedeflerinin uygun olduğu homojen sektörlerde (örn. enerji üretimi, çimento, çelik) kullanılır.; İklim hedefleriMetrikler ve metodoloji
Senaryo Analizi: Belirsizlik koşullarında olası gelecek durumların potansiyel etkilerini belirleme ve değerlendirme süreci. TSRS 2, en azından Paris Anlaşması'nın sıcaklık hedefleriyle uyumlu bir senaryo dahil olmak üzere dayanıklılığı değerlendirmek için iklimle ilgili senaryo analizi gerektirir.; Raporlama çerçeveleriMetrikler ve metodoloji
Sera Gazı (SG)GHG: Atmosferde kızılötesi radyasyonu emen ve yeniden yayan, sera etkisine katkıda bulunan gaz. Kyoto Protokolü kapsamındaki altı gaz CO₂, CH₄, N₂O, HFC'ler, PFC'ler ve SF₆'dır; Sera Gazı Protokolü ayrıca NF₃'ü de kapsar.; Karbon muhasebesi
Sera Gazı Envanteri: Bir kuruluşun sera gazı emisyonlarının ve uzaklaştırmalarının kaynak, tür ve kapsam bazında sınıflandırılmış kapsamlı ve nicel listesi. Sera Gazı Protokolü Kurumsal Standardı, sera gazı envanteri hazırlamak için en yaygın kullanılan çerçeveyi sunar.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Sera Gazı Protokolü: WRI ve WBCSD tarafından geliştirilen, dünyada en yaygın kullanılan sera gazı muhasebe standartları. Kurumsal Standart (2004), Kapsam 2 Rehberliği (2015) ve Kurumsal Değer Zinciri (Kapsam 3) Standardı'ndan (2011) oluşur. TSRS 2 tarafından varsayılan ölçüm metodolojisi olarak referans gösterilir.; Karbon muhasebesiStandart kuruluşları
Sera Gazı Protokolü Kapsam 2 Rehberi: Şirketlerin Kapsam 2 emisyonlarını hem konum bazlı yöntem (şebeke ortalama emisyon faktörleri) hem de piyasa bazlı yöntem (YEK sertifikaları/menşe garantileri gibi sözleşmeye dayalı araçlar) kullanarak raporlamasını gerektiren Sera Gazı Protokolü Kurumsal Standart eki.; Karbon muhasebesiRaporlama çerçeveleri
SFDR (Sürdürülebilir Finans Açıklama Tüzüğü)SFDR: Finansal piyasa katılımcılarının ve finansal danışmanların finansal ürünlerle ilgili sürdürülebilirlik bilgilerini açıklamasını gerektiren AB tüzüğü. Madde 6 (sürdürülebilirlik iddiası yok), Madde 8 (Ç/S özelliklerini teşvik eder) ve Madde 9 (sürdürülebilir yatırım hedefi) ürün kategorilerini tanımlar.; AB düzenlemeleriFinansal açıklamalar
SFDR Madde 8 Fonu: Yatırım yapılan şirketlerin iyi yönetişim uygulamalarını takip etmesi koşuluyla, çevresel veya sosyal özellikleri teşvik eden finansal ürün. SFDR sınıflandırmasında genellikle 'açık yeşil' fonlar olarak adlandırılır.; Finansal açıklamalarAB düzenlemeleri
SFDR Madde 9 Fonu: Sürdürülebilir yatırımı amaç olarak belirleyen finansal ürün. 'Koyu yeşil' fonlar olarak da bilinen bu ürünler, yatırımların ölçülebilir çevresel veya sosyal hedeflere yönlendirildiğini göstermek zorundadır.; Finansal açıklamalarAB düzenlemeleri
Sınır Durum (SKDM): Belirli bir malın SKDM kapsamındaki sektörlere girip girmediğinin belirsiz olduğu durum. AB Komisyonu, özellikle hem kapsam içi hem kapsam dışı malzeme içeren karmaşık ürünler için bu tür durumlar hakkında CN kodu sınıflandırma rehberliği sağlamıştır.; AB düzenlemeleri
Sınırda Karbon Düzenleme MekanizmasıCBAM: Karbon kaçağını önlemek için belirli ithal mallara karbon fiyatı uygulayan AB politika aracı. İthalatçılar, mallar AB ETS kapsamında üretilmiş olsaydı ödenecek karbon fiyatına karşılık gelen SKDM sertifikaları satın almak zorundadır. Çimento, demir ve çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojeni kapsar.; AB düzenlemeleri
Sınırlı Güvence: Uygulayıcının olumsuz bir sonuç açıkladığı güvence düzeyi: 'önemli bir yanlışlık olduğuna inanmamıza neden olacak herhangi bir husus dikkatimizi çekmemiştir.' Makul güvenceden daha az titiz. Hem CSRD hem de TSRS kapsamında başlangıçta gerekli olan düzey.; Raporlama çerçeveleri
SKDM Sertifikası: AB ithalatçılarının SKDM kapsamındaki malların gömülü emisyonlarını karşılamak için satın aldığı elektronik sertifika. Her sertifika bir ton CO₂e'ye karşılık gelir. Fiyat, haftalık ortalama AB ETS kapanış fiyatına göre hesaplanır. Sertifikalar ulusal otoriteye geri satılabilir ancak ithalatçılar arasında ticaret yapılamaz.; AB düzenlemeleri
Sonuçsal Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi: Marjinal veri ve sistem genişletmesi kullanarak çevresel akışların bir karara yanıt olarak nasıl değiştiğini tahmin eden YDD yaklaşımı. Piyasa aracılı etkilerin geçerli olduğu politika analizi ve stratejik karar alma süreçleri için faydalıdır.; Metrikler ve metodoloji
SPK (Sermaye Piyasası Kurulu)SPK: Türkiye'nin sermaye piyasaları düzenleyici otoritesi. SPK denetimine tabi şirketler (borsada işlem gören şirketler, yatırım kuruluşları, portföy yönetim şirketleri) otomatik olarak TSRS kapsamındadır. SPK ayrıca borsada işlem gören kuruluşlar için kendi sürdürülebilirlik raporlama tebliğlerini yayımlar.; Türkiye düzenlemeleri
SPK Sürdürülebilirlik İlkeleri: SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) tarafından yayımlanan ve borsaya kote şirketlerin ESG konularında uygula-veya-açıkla esasına göre raporlama yapmasını gerektiren ilkeler. Uluslararası çerçevelerle uyumlu yönetişim, çevresel ve sosyal göstergeleri kapsar ve Borsa İstanbul'a kote şirketler için sürdürülebilirlik raporlamasının temelini oluşturur.; Türkiye düzenlemeleriFinansal açıklamalar
Su Stresi: Su talebinin mevcut arzı aştığı veya düşük kalitenin kullanımını kısıtladığı durum. WRI Aqueduct Su Riski Atlası gibi göstergelerle ölçülür. ESRS E3 ve CDP Su Güvenliği anketi, su stresi altındaki bölgelerdeki faaliyetlerin ve yönetim yanıtlarının açıklanmasını gerektirir.; Metrikler ve metodolojiRaporlama çerçeveleri
Sürdürülebilir Finans: Çevresel, sosyal ve yönetişim hususlarının finansal karar alma, ürün ve hizmetlere entegrasyonu. Yeşil tahviller, ESG yatırımları, iklim riski değerlendirmesi ve AB Taksonomisi ile SFDR gibi düzenleyici çerçeveleri kapsar.; Finansal açıklamalar
Sürdürülebilir Yatırım (SFDR): SFDR Madde 2(17) kapsamında, bir çevresel veya sosyal hedefe katkıda bulunan, diğer hiçbir hedefe önemli ölçüde zarar vermeyen ve yatırım yapılan şirketin iyi yönetişim uygulamalarını takip ettiği bir ekonomik faaliyete yapılan yatırım.; Finansal açıklamalarAB düzenlemeleri
Sürdürülebilirlik Bağlantılı Kredi (SBK)SLL: Finansal koşulların (genellikle faiz oranı marjlarının) borçlunun önceden tanımlanmış sürdürülebilirlik performans hedeflerine (SPT) ulaşmasına bağlı olduğu kredi aracı. Yeşil tahvillerden farklı olarak gelirler belirli yeşil projelerle sınırlı değildir.; Finansal açıklamalar
Sürdürülebilirlik Muhasebe Standartları Kurulu (SASB)SASB: 11 sektörde 77 endüstri için sektöre özgü sürdürülebilirlik açıklama standartları geliştiren standart kuruluşu (şimdi IFRS Vakfı'nın bir parçası). SASB standartları finansal açıdan önemli sürdürülebilirlik konularına odaklanır ve yatırımcılar tarafından yaygın olarak kullanılır.; Standart kuruluşlarıRaporlama çerçeveleri

T

Taksonomi Uygunluğu: Bir ekonomik faaliyetin, teknik tarama kriterlerini karşılayıp karşılamadığından bağımsız olarak AB Taksonomisi delegasyonlu işlemlerinde tanımlanıp tanımlanmadığı. Uygunluk, uyum değerlendirmesi için bir ön koşuldur ancak çevresel sürdürülebilirlik anlamına gelmez.; AB düzenlemeleri
Taksonomi Uyumu: Bir ekonomik faaliyetin veya finansal ürünün AB Taksonomisi teknik tarama kriterlerini, DNSH koşullarını ve asgari sosyal güvenceleri karşılama derecesi. Çevresel olarak sürdürülebilir nitelikteki gelir, CapEx veya OpEx yüzdesi olarak ifade edilir.; AB düzenlemeleriFinansal açıklamalar
TCFD (İklimle İlgili Finansal Açıklamalar Görev Gücü)TCFD: FSB tarafından oluşturulan ve iklimle ilgili finansal açıklamalar için dört sütunlu çerçeveyi geliştiren görev gücü: Yönetişim, Strateji, Risk Yönetimi, Metrikler ve Hedefler. TCFD tavsiyeleri ISSB (IFRS S2/TSRS 2) tarafından devralınmış olup artık küresel temeldir.; Raporlama çerçeveleriStandart kuruluşları
Tedarik Zinciri Emisyonları: Bir şirketin yukarı akış tedarik zinciri faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonları; öncelikle Kapsam 3 Kategori 1 (Satın Alınan Mal ve Hizmetler) ve Kategori 4 (Yukarı Akış Taşıma ve Dağıtım) kapsamında yakalanır. Üretim dışı şirketler için genellikle en büyük kurumsal emisyon kaynağıdır.; Karbon muhasebesiYönetişim ve sosyal konular
Tedarik Zinciri Şeffaflığı: Bir şirketin tedarikçileri, tedarik uygulamaları ve değer zinciri boyunca çevresel ve sosyal koşullar hakkında bilgi açıklaması. CSDDD kapsamında zorunlu olup yatırımcılar ve tüketiciler tarafından giderek daha fazla beklenmektedir.; Yönetişim ve sosyal konularAB düzenlemeleri
Tedarikçi Katılımı: Birincil emisyon verileri toplamak, azaltım hedefleri belirlemek ve çevresel performansı iyileştirmek için tedarikçilerle çalışma süreci. Kapsam 3 doğruluğu için kritiktir. SBTi'nin tedarikçi katılım hedefi, emisyonlara göre tedarikçilerin %67'sinin 5 yıl içinde kendi bilime dayalı hedeflerini belirlemesini gerektirir.; İklim hedefleriKarbon muhasebesi
Teknik Tarama Kriterleri (TTK)TSC: Bir ekonomik faaliyetin AB Taksonomisinin altı çevresel hedefinden birine önemli katkı sağladığına hak kazanması için karşılaması gereken, Avrupa Komisyonu tarafından belirlenen ayrıntılı nicel ve nitel eşikler.; AB düzenlemeleri
Temsili Yoğunlaşma Patikası (RCP)RCP: IPCC tarafından iklim modellemesi için benimsenen sera gazı yoğunlaşma yörüngeleri seti. RCP'ler (2.6, 4.5, 6.0, 8.5) 2100 yılına kadar farklı radyatif zorlama seviyelerini tanımlar ve iklim riski değerlendirmesi için senaryo analizinde kullanılır.; İklim hedefleriMetrikler ve metodoloji
Tesis (SKDM): Bir veya daha fazla SKDM üretim sürecinin yürütüldüğü sabit teknik birim. Her tesisin, gömülü emisyon hesaplamasına hangi emisyonların dahil edileceğini belirleyen tanımlanmış sistem sınırları vardır. AB'ye ihracat yapan Türk fabrikaları SKDM kapsamında tesis olarak sınıflandırılır.; AB düzenlemeleri
TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları)TSRS: KGK tarafından ISSB'nin IFRS S1 ve S2'sinin Türkçe çevirileri olarak benimsenen Türkiye'nin ulusal sürdürülebilirlik raporlama standartları. TSRS 1 genel açıklama gereksinimlerini, TSRS 2 iklimle ilgili açıklamaları kapsar. 29 Aralık 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Belirlenen büyüklük eşiklerini aşan veya doğrudan düzenleyici denetime tabi kuruluşlara uygulanır.; Raporlama çerçeveleriTürkiye düzenlemeleri
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR-ETS)TR-ETS: Türkiye'nin iklim politikası çerçevesi ve AB uyum süreci kapsamında geliştirilen planlanan sera gazı emisyon üst sınır ve ticaret sistemi. Enerji yoğun sanayi ve enerji üretimini kapsaması, tam uygulamadan önce pilot aşamaların yürütülmesi beklenmektedir.; Türkiye düzenlemeleriKarbon piyasaları
Türkiye İklim Kanunu: Ulusal emisyon ticaret sistemi, karbon fiyatlandırma mekanizmaları ve sektörel emisyon azaltma hedefleri dahil olmak üzere Türkiye'nin iklim eylemi için yasal temelini oluşturmak amacıyla geliştirilen çerçeve mevzuat. Türkiye'nin 2053 net sıfır taahhüdüyle uyumlu olması beklenmektedir.; Türkiye düzenlemeleri
Türkiye Yeşil Taksonomisi: AB Taksonomisi çerçevesinden yararlanarak çevresel olarak sürdürülebilir ekonomik faaliyetleri tanımlamak üzere geliştirilen Türkiye sınıflandırma sistemi. Finansal akışları yeşil yatırımlara yönlendirmeyi ve Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefini desteklemeyi amaçlar.; Türkiye düzenlemeleriFinansal açıklamalar

U

Uyumlu Faaliyetler (AB Taksonomisi): En az bir çevresel hedefe önemli katkı sağlama konusunda AB Taksonomisi'nin teknik tarama kriterlerini karşılayan, diğer hedeflere önemli zarar vermeyen (DNSH) ve asgari sosyal güvencelere uyum sağlayan ekonomik faaliyetler.; AB düzenlemeleri

Ü

Ürün Karbon Ayak İzi (ÜKA)PCF: Bir ürünün hammadde çıkarımından yaşam sonuna kadar tüm yaşam döngüsü boyunca ilişkili toplam sera gazı emisyonları. ISO 14067 veya Sera Gazı Protokolü Ürün Standardı'na göre hesaplanır. Tedarik zinciri şeffaflığı ve Kapsam 3 raporlaması için müşteriler tarafından giderek daha fazla talep edilmektedir.; Karbon muhasebesiMetrikler ve metodoloji
Üst Sınır ve Ticaret: Kapsanan kuruluşlar için toplam emisyonlara üst sınır koyan, emisyon tahsisatlarını dağıtan veya açık artırmaya çıkaran ve kuruluşların tahsisat ticareti yapmasına izin veren piyasa temelli düzenleyici yaklaşım. Üst sınırın altında emisyon yapan kuruluşlar fazla tahsisatlarını satabilir; aşanlar piyasadan satın almalı veya cezalarla karşı karşıya kalmalıdır.; Karbon piyasalarıcarbon-pricing

V

Varsayılan Değerler (SKDM): Gerçek tesis düzeyinde emisyon verileri mevcut olmadığında kullanılmak üzere Avrupa Komisyonu tarafından yayımlanan emisyon faktörleri. Geçiş döneminde ithalatçılar varsayılan değerleri kullanabiliyordu. Kesin dönemde varsayılan değerlere ceza uygulanır ve tesise özgü veriler şiddetle tercih edilir.; AB düzenlemeleri
Veri Kalitesi Puanı: Emisyon verilerinin güvenilirliğini ve temsil edilebilirliğini bir ölçekte (genellikle 1-5, 1 en yüksek kalite) değerlendirmek için kullanılan derecelendirme sistemi. PCAF, finanse edilen emisyonlara veri kalitesi puanları uygularken Sera Gazı Protokolü iyileştirme alanlarını belirlemek için tüm kapsamlarda kalite değerlendirmesini teşvik eder.; Metrikler ve metodolojiFinansal açıklamalar
Verra (VCS)VCS: Doğrulanmış Karbon Standardı (VCS) programını işleten dünyanın en büyük gönüllü karbon piyasası standart belirleme kuruluşu. VCS sertifikalı krediler hacim olarak küresel gönüllü karbon piyasasının yaklaşık %70'ini temsil eder.; Karbon piyasalarıStandart kuruluşları

Y

Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi (YDD)LCA: Bir ürün, süreç veya hizmetin hammadde çıkarımından üretime, kullanıma ve yaşam sonu bertarafına kadar tüm yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerini değerlendirmek için sistematik bir metodoloji. ISO 14040 ve ISO 14044 standartları tarafından yönetilir.; Metrikler ve metodoloji
Yatırım Harcaması Uyumu (AB Taksonomisi): Bir kuruluşun sermaye harcamalarının Taksonomi uyumlu ekonomik faaliyetlerle ilgili oranı. AB Taksonomisi açıklama gereksinimleri kapsamında ciro ve faaliyet gideri uyumu ile birlikte üç zorunlu KPI'dan biri.; AB düzenlemeleriMetrikler ve metodoloji
Yeşil Aklama: Bir ürün, hizmet veya şirket uygulamasının çevresel faydaları hakkında yanıltıcı iddialarda bulunma uygulaması. CSRD ve Yeşil İddialar Direktifi dahil AB düzenlemeleri, kanıtlama ve üçüncü taraf doğrulama gereksinimleriyle yeşil aklamayı giderek daha fazla hedef almaktadır.; Yönetişim ve sosyal konular
Yeşil Hidrojen: Yenilenebilir elektrik kullanılarak suyun elektrolizi yoluyla üretilen, doğrudan karbon emisyonu sıfır olan hidrojen. Çelik, kimya ve ağır ulaşım gibi azaltılması zor sektörler için temel bir karbonsuzlaştırma aracı olarak değerlendirilmektedir.; İklim hedefleriKarbon piyasaları
Yeşil Tahvil: Gelirlerin yalnızca yenilenebilir enerji, enerji verimliliği veya temiz ulaşım gibi çevresel faydası olan projelerin finansmanına veya yeniden finansmanına tahsis edildiği sabit getirili araç. İhraç, ICMA Yeşil Tahvil İlkeleri veya AB Yeşil Tahvil Standardı gibi çerçeveleri takip eder.; Finansal açıklamalarKarbon piyasaları
Yönetim Kurulu Sürdürülebilirlik Gözetimi: Yönetim kurulunun sürdürülebilirlikle ilgili riskler, fırsatlar ve strateji üzerinde gözetim sürdürmesine ilişkin yönetişim gereksinimleri. IFRS S1 ve TSRS 1, yönetim kurulu yetkinlikleri, toplantı sıklığı ve stratejik karar alma süreçlerine entegrasyon dahil yönetişim süreçlerinin açıklanmasını gerektirir.; Yönetişim ve sosyal konularRaporlama çerçeveleri