SKDM 2024 4. Çeyrek Geçiş Raporu: Adım Adım Dosyalama Rehberi

SKDM Geçiş Döneminin Son Çeyreği

2024 yılının dördüncü çeyreği (Ekim-Aralık 2024), Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın (SKDM) geçiş döneminde kritik bir eşiği temsil ediyor. Bu çeyrek itibarıyla varsayılan değer kullanımı artık ciddi biçimde kısıtlanmış durumda ve ithalatçılar gerçek tesis verilerine dayalı raporlama yapmak zorunda. Q4 2024 raporu, 31 Ocak 2025 tarihine kadar SKDM Geçiş Kayıt Defteri üzerinden sunulmalı (Komisyon Uygulama Tüzüğü 2023/1773, Madde 8).

Bu rehber, Q4 2024 raporunun adım adım nasıl dosyalanacağını, hangi verilerin gerekli olduğunu ve sık yapılan hatalardan nasıl kaçınılacağını açıklıyor.

Adım 1: SKDM Geçiş Kayıt Defterine Erişim

SKDM Geçiş Kayıt Defteri (CBAM Transitional Registry), Avrupa Komisyonu tarafından işletilen çevrimiçi platformdur. Erişim için:

1. AB üye devletindeki yetkili ulusal makamdan yetkilendirilmiş ithalatçı statüsü edinilmiş olmalı
2. EU Login hesabı ile platforma giriş yapılmalı
3. Şirket EORI (Economic Operators Registration and Identification) numarası sisteme kayıtlı olmalı

İthalatçılar, her çeyrek için ayrı bir rapor oluşturur. Q4 2024 raporu için "Yeni Rapor Oluştur" seçeneğinden ilgili dönem seçilerek başlanır (Avrupa Komisyonu SKDM Geçiş Kayıt Defteri Kullanım Kılavuzu, 2024).

Adım 2: İthalat Verilerinin Girilmesi

Her bir SKDM kapsamındaki ithalat işlemi için aşağıdaki bilgiler gereklidir:

Zorunlu Veri Alanları

• CN kodu: Birleşik Gümrük Nomenklatürü kodu (8 haneli)
• Menşe ülke: Malların üretildiği ülke
• İthalatçı ve ihracatçı bilgileri: Ticari unvan, adres, tanımlayıcı numaralar
• Miktar: İthal edilen mal miktarı (ton cinsinden)
• Gümrük beyanname referansı: İlgili gümrük işlem numarası

Ürün Kategorileri

SKDM kapsamındaki sektörler ve CN kodları:

(Tüzük 2023/956, Ek I)

Adım 3: Gömülü Emisyonların Hesaplanması

Bu adım, raporlamanın en teknik kısmını oluşturuyor. Her ithalat kalemi için gömülü emisyonların hesaplanması gerekiyor.

Hesaplama Yöntemleri

Yöntem 1: Gerçek Emisyon Verisi (Tercih Edilen)

Üretici tesisten alınan gerçek emisyon verileri kullanılır. Bu yöntem için:

• Tesisin doğrudan emisyonları (Kapsam 1): Yakıt tüketimi, proses emisyonları
• Dolaylı emisyonlar (elektrik tüketiminden): Tüketilen elektrik miktarı x emisyon faktörü
• Üretim miktarı: Raporlama dönemindeki toplam üretim
• Gömülü emisyon yoğunluğu: Toplam emisyon / toplam üretim (tCO2e/ton ürün)

Yöntem 2: Varsayılan Değerler (Kısıtlı)

Temmuz 2024'ten itibaren varsayılan değerler, toplam gömülü emisyonların en fazla yüzde 20'si için kullanılabilir. Varsayılan değerler, Komisyon tarafından ülke ve ürün bazında yayımlanmış ortalama emisyon yoğunluklarıdır. Gerçek veri sunulamayan durumlar için geçerli gerekçe sunulmalıdır (Komisyon Uygulama Tüzüğü 2023/1773, Madde 4(3)).

Yöntem 3: Eşdeğer Ulusal Yöntem

Menşe ülkedeki zorunlu izleme sistemi AB'nin yöntemiyle eşdeğer kabul edilmişse, bu sistemin verileri kullanılabilir.

Dolaylı Emisyonların Hesaplanması

Dolaylı emisyonlar (elektrik tüketiminden kaynaklanan) özellikle çelik ve alüminyum için zorunludur. Hesaplama:

Dolaylı gömülü emisyon = Tüketilen elektrik (MWh) x Emisyon faktörü (tCO2/MWh)

Emisyon faktörü olarak menşe ülkenin şebeke emisyon faktörü veya tedarikçiye özgü değer kullanılabilir.

Öncü Madde (Precursor) Emisyonları

Karmaşık ürünler için, üretimde kullanılan girdilerin (öncü maddeler) gömülü emisyonları da hesaba katılmalıdır. Örneğin, çelik boru üretiminde kullanılan sıcak haddelenmiş çeliğin emisyonları, nihai ürünün gömülü emisyonlarına dahil edilir (Komisyon Uygulama Tüzüğü 2023/1773, Ek III).

Adım 4: Menşe Ülkede Ödenen Karbon Fiyatının Beyanı

Geçiş döneminde mali yükümlülük olmasa da, menşe ülkede ödenen karbon fiyatının beyan edilmesi gerekiyor. Bu bilgi, kesin dönemde uygulanacak kesintilerin temelini oluşturuyor:

• Karbon vergisi veya emisyon ticaret sistemi kapsamında ödenen tutar
• Ödemenin yapıldığı mekanizmanın adı
• Birim fiyat (ulusal para birimi/tCO2e)

Türkiye'de henüz faaliyete geçmiş bir emisyon ticaret sistemi bulunmadığından, Türk menşeli ürünler için bu alan genellikle "ödenen karbon fiyatı yok" olarak beyan edilmektedir.

Adım 5: Raporun Gözden Geçirilmesi ve Sunulması

Tüm veriler girildikten sonra:

1. Tutarlılık kontrolü: Kayıt defteri, girilen verilerin tutarlılığını otomatik olarak denetler
2. Uyarıların gözden geçirilmesi: Sistem tarafından oluşturulan uyarılar incelenmeli ve gerekirse düzeltmeler yapılmalı
3. Raporun onaylanması: Yetkili kişi tarafından elektronik onay
4. Sunulma: Yetkili ulusal makama elektronik iletim

Rapor sunulduktan sonra 30 gün içinde düzeltme yapılabilir. Bu süre sonrasında düzeltme için ulusal makamla iletişime geçilmesi gerekir.

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

Hata 1: CN Kodu Eşleştirme Hataları

Sorun: Yanlış veya eksik CN kodu kullanımı, en yaygın hata türü.

Çözüm: Gümrük beyannamelerindeki CN kodlarını SKDM Ek I ile çapraz kontrol edin. Özellikle çelik alaşımlarında alt kalem karışıklığı sık yaşanıyor.

Hata 2: Varsayılan Değer Sınırını Aşma

Sorun: Varsayılan değer kullanım oranının yüzde 20'yi aşması.

Çözüm: Gerçek veri toplanamamış kalemler için tedarikçilerle acil iletişime geçin. Gerçek veri sunulamayan durumlar için Komisyon'a geçerli gerekçe hazırlayın.

Hata 3: Öncü Madde Emisyonlarının İhmal Edilmesi

Sorun: Karmaşık ürünlerde öncü madde emisyonlarının hesaba katılmaması.

Çözüm: Üretim sürecindeki tüm girdileri haritalayın ve her bir öncü maddenin gömülü emisyonlarını ayrı ayrı hesaplayın.

Hata 4: Dolaylı Emisyon Hesaplama Hataları

Sorun: Yanlış emisyon faktörü kullanımı veya dolaylı emisyonların tamamen atlanması.

Çözüm: Menşe ülkenin güncel şebeke emisyon faktörünü kullanın. IEA veya ulusal enerji kurumlarının yayımladığı verileri referans alın.

Kesin Döneme Hazırlık Perspektifi

Q4 2024 raporu, geçiş döneminin son çeyreklerinden biri olarak kesin döneme (1 Ocak 2026) hazırlıkta önemli bir alıştırma niteliğinde. Bu raporu hazırlarken aynı zamanda:

• Veri toplama süreçlerini standartlaştırın
• Tedarikçi iletişim protokollerini oluşturun
• Doğrulama süreçlerine hazırlık için iç denetim mekanizmaları geliştirin
• Emisyon hesaplama metodolojinizi dokümante edin

Önemli Tarihler

Hatırlatma: Geçiş döneminde mali yükümlülük olmasa da, eksik veya hatalı raporlama idari yaptırımlarla sonuçlanabilir. Avrupa Komisyonu, üye devletlere geçiş döneminde de etkili ve caydırıcı yaptırımlar uygulanmasını tavsiye etmiştir (Avrupa Komisyonu SKDM Rehber Belgesi, 2023).