SKDM Geçiş Dönemi Nedir?
Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), 1 Ekim 2023 tarihinden itibaren geçiş dönemine girdi. AB Resmi Gazetesi'nde yayımlanan 2023/956 sayılı Tüzük ile yürürlüğe giren bu mekanizma, AB'ye ithal edilen belirli ürünlerdeki gömülü karbon emisyonlarını fiyatlandırmayı amaçlıyor (Avrupa Parlamentosu ve Konsey, 2023).
Geçiş dönemi 31 Aralık 2025 tarihine kadar sürecek olup, bu süre zarfında ithalatçılardan mali yükümlülük talep edilmiyor. Ancak, üç aylık periyotlarla raporlama zorunluluğu bulunuyor.
Kapsam Dahilindeki Ürünler
SKDM, karbon kaçağı riski en yüksek sektörlerdeki ürünleri kapsamına alıyor:
- Çimento (CN Kodu: 2523)
- Demir ve Çelik (CN Kodları: 72 ve 73)
- Alüminyum (CN Kodu: 76)
- Gübre (CN Kodları: 2808, 2814, 3102-3105)
- Elektrik
- Hidrojen
Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı uygulama yönetmeliğine göre (Komisyon Uygulama Tüzüğü 2023/1773), geçiş döneminde ithalatçılar bu ürünlerin gömülü emisyonlarını raporlamakla yükümlüdür.
Türk İhracatçılar İçin Raporlama Yükümlülükleri
Üç Aylık Raporlar
AB'deki ithalatçılar, her çeyrek dönem için SKDM raporu sunmak zorundadır. Raporlarda şu bilgiler yer almalıdır:
- İthal edilen malların toplam miktarı (ton cinsinden)
- Toplam gömülü emisyonlar (ton CO2 eşdeğeri)
- Menşe ülkedeki karbon fiyatlandırması (varsa)
İlk rapor Ocak 2024 sonuna kadar sunulmalıydı ve Ekim-Aralık 2023 dönemini kapsıyordu. Raporlar, Avrupa Komisyonu'nun SKDM Geçiş Kayıt Defteri üzerinden elektronik olarak sunuluyor (Avrupa Komisyonu, 2023).
Gömülü Emisyon Hesaplama Yöntemleri
Geçiş döneminde üç farklı hesaplama yöntemi kabul ediliyor:
| Yöntem | Açıklama | Ne Zamana Kadar |
|---|---|---|
| AB yöntemi | Komisyon uygulama tüzüğünde tanımlanan standart yöntem | Tüm dönem |
| Eşdeğer ulusal yöntem | Menşe ülkenin MRV sistemine dayalı hesaplama | Tüm dönem |
| Varsayılan değerler | Komisyon tarafından belirlenen referans değerler | 31 Temmuz 2024'e kadar sınırsız kullanım |
31 Temmuz 2024'ten sonra varsayılan değerlerin kullanımı, toplam gömülü emisyonların en fazla yüzde yirmisi ile sınırlandırıldı (Avrupa Komisyonu Uygulama Tüzüğü 2023/1773, Madde 4).
Türkiye İçin Hazırlık Adımları
1. Emisyon Verisi Toplama Altyapısını Kurun
Tesis bazında emisyon verisi toplama kapasitesini oluşturmak kritik önem taşıyor. ISO 14064-1 standardına uygun bir sera gazı envanteri, SKDM raporlamasının temelini oluşturuyor. Kapsam 1 (doğrudan emisyonlar) ve Kapsam 2 (dolaylı enerji emisyonları) verilerinin güvenilir şekilde izlenmesi gerekiyor.
2. Tedarik Zinciri İletişimini Güçlendirin
AB'deki ithalatçılar, tedarikçilerinden gömülü emisyon verisi talep edecek. Proaktif bir yaklaşımla bu verileri hazırlamak, Türk ihracatçılara rekabet avantajı sağlayacaktır.
3. Doğrulama Süreçlerini Planlayın
Kesin dönem başladığında (1 Ocak 2026), gömülü emisyon verilerinin akredite doğrulayıcılar tarafından doğrulanması zorunlu hale gelecek. Şimdiden doğrulama süreçlerine aşinalık kazanmak önemli bir avantaj sağlar (ICAP, 2023).
4. Karbon Fiyatlandırma Gelişmelerini Takip Edin
Türkiye, 7552 sayılı İklim Kanunu ile Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulmasını planlamaktadır. Ulusal bir karbon fiyatı mekanizmasının varlığı, SKDM kapsamındaki mali yükümlülüklerin düşürülmesine imkan tanıyabilir.
Önemli Tarihler
| Tarih | Olay |
|---|---|
| 1 Ekim 2023 | SKDM geçiş dönemi başlangıcı |
| 31 Ocak 2024 | İlk üç aylık rapor teslim tarihi |
| 31 Temmuz 2024 | Varsayılan değer kullanımında kısıtlama başlangıcı |
| 31 Aralık 2025 | Geçiş dönemi sonu |
| 1 Ocak 2026 | Kesin dönem başlangıcı — SKDM sertifikaları satın alma zorunluluğu |
Sonraki Adımlar
SKDM geçiş dönemi, Türk ihracatçılar için bir uyum fırsatı sunuyor. Bu dönemde mali yükümlülük bulunmasa da, raporlama yükümlülüklerini yerine getirmek ve gömülü emisyon hesaplama kapasitesi oluşturmak, 2026'daki kesin döneme hazırlık açısından kritik önem taşıyor.
Eylem Maddesi: Tesisinizin gömülü emisyon profilini bugünden çıkarmaya başlayın. Geçiş dönemi, hata yapma ve öğrenme fırsatı — kesin dönemde bu fırsat olmayacak.