CSRD Tedarik Zinciri Veri Stratejisi: Güvenilir Kapsam 3 Raporlaması İnşa Etmek

CSRD Tedarik Zinciri Veri Stratejisi: Güvenilir Kapsam 3 Raporlaması İnşa Etmek

Yönetici Özeti

• ESRS E1, kuruluşların yalnızca kendi operasyonlarını (Kapsam 1-2) değil, maddi değer zinciri emisyonlarını (Kapsam 3) da raporlamasını zorunlu kılıyor. Çoğu sektörde toplam ayak izinin baskın bölümü burada yatıyor.
• En büyük zorluk metodolojik değil veri kaynaklıdır: gerekli verinin önemli kısmı kuruluşun doğrudan kontrolü dışında, tedarikçilerin ve müşterilerin elinde bulunur.
• ESRS, ilk dönemler için değer zinciri geçiş kolaylığı sunar; ancak bu, raporlamama hakkı değil, tahmine dayalı raporlama ve iyileştirme taahhüdü anlamına gelir.
• Sürdürülebilir bir strateji, harcama temelli tahminden tedarikçiye özgü birincil veriye kademeli geçişi, bunu yıldan yıla belgeleyen bir 1–5 veri kalitesi puanlaması ve tedarikçileri etkilerine göre dalgalara ayıran bir segmentasyon mantığını gerektirir.
• Güvence (limited assurance) artık zorunlu olduğundan, denetlenebilir bir Kapsam 3 izi — faaliyet verisi, emisyon faktörleri, hesaplama defterleri, değişiklik kayıtları ve iç kontroller — daha en baştan kurulmalıdır.
• 2025 "saati durdur" düzenlemesi raporlama takvimini ötelemiş olsa da, değer zinciri veri probleminin çözümü yıllar sürdüğü için hazırlığa bugün başlamak hâlâ kritik.

Düzenleyici Arka Plan: ESRS Değer Zinciri Gereksinimleri

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD), Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) aracılığıyla uygulanır (Directive 2022/2464; Delegated Regulation (EU) 2023/2772). ESRS'nin temel taşlarından biri değer zinciri kavramıdır: ESRS 1, kuruluşların önemli olduğu ölçüde yukarı ve aşağı akış değer zinciri bilgilerini raporlamasını gerektirir (ESRS 1, Bölüm 5).

İklim standardı ESRS E1, bu ilkeyi sayısallaştırır. E1-6 açıklaması, brüt Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 sera gazı (GHG) emisyonlarının ayrı ayrı raporlanmasını ve toplam bir ayak izinin sunulmasını zorunlu kılar (ESRS E1-6). Kapsam 3, Sera Gazı Protokolü Kurumsal Değer Zinciri Standardı'ndaki 15 kategoriye dayanır (WRI/WBCSD, 2011); kuruluş, kendisi için maddi olan kategorileri çift yönlü önemlilik (double materiality) değerlendirmesiyle belirlemeli ve raporlamalıdır (EFRAG, IG 1 Materiality, 2024).

Buradaki kritik nokta şudur: ESRS, finansal raporlamadaki gibi denetlenebilir bir veri zinciri bekler, ancak bu verinin önemli bölümü kuruluşun dışında üretilir. Üstelik CSRD, sürdürülebilirlik bilgisinin sınırlı güvence (limited assurance) ile denetlenmesini şart koşar; yani Kapsam 3 rakamları artık yalnızca raporlanmaz, bağımsız bir denetçi tarafından da incelenir. İşte tedarik zinciri veri stratejisi tam da bu boşluğu — kontrol dışındaki veriyi denetlenebilir kılma boşluğunu — kapatmak için vardır.

Önemli Çıkarım: ESRS kapsamında Kapsam 3 raporlaması bir "tek seferlik hesaplama" değil, kademeli olarak iyileştirilen ve denetlenebilen bir veri yönetim sürecidir. Hedef, ilk yıl mükemmel rakam üretmek değil, doğru yöne işaret eden, izi belgelenmiş ve her yıl daha güvenilir hale gelen bir sistem kurmaktır.

Neden Kapsam 3 En Zor Veri Problemi?

Kapsam 1 ve 2, kuruluşun kendi tesisleri ve satın aldığı enerji ile sınırlıdır; veri büyük ölçüde içeride, faturalar ve sayaçlarla doğrulanabilir. Kapsam 3 ise farklı bir kategoridir çünkü:

• Veri sahipliği dağınıktır. Satın alınan mal ve hizmetlerin (Kategori 1) emisyonları yüzlerce, bazen binlerce tedarikçinin elinde bulunur ve bunların çoğunun kendi karbon envanteri bile yoktur.
• Kapsam çok geniştir. Hammadde çıkarımından ürün kullanımına ve ömür sonu bertarafına kadar uzanan bir yelpaze söz konusudur.
• Çifte sayım riski yüksektir. Tedarikçi nakliyesi hem Kategori 1 (cradle-to-gate) hem Kategori 4 (yukarı akış lojistik) içinde yer alabilir; sınırların açıkça tanımlanması şarttır.
• Karşılaştırılabilirlik kırılgandır. İki şirket aynı tedarikçiden alım yapsa bile, farklı emisyon faktörleri kullanırsa farklı sonuçlar raporlayabilir.

Bu nedenle Kapsam 3, bir hesaplama probleminden çok bir tedarik zinciri yönetimi problemidir. Çözüm, formülde değil, doğru veriyi doğru kaynaktan, doğru kalitede ve tekrarlanabilir biçimde elde eden bir süreçtedir. Bu çerçeveyle bakıldığında, raporlamadaki başarı tek bir doğru rakam üretmekten değil, yıldan yıla daha az tahmine ve daha çok birincil veriye dayanan, denetlenebilir bir sistemi yürütebilmekten geçer.

Tahmin Yöntemleri: Harcama Temelli, Ortalama Veri, Hibrit ve Tedarikçiye Özgü

Kapsam 3 emisyonunu hesaplamanın dört temel yolu vardır. Her birinin yeri farklıdır ve aralarındaki seçim, kategorinin maddiliğine ve veri erişilebilirliğine bağlıdır.

• Harcama temelli (spend-based). Para birimi cinsinden harcama, ekonomik girdi-çıktı (EEIO) faktörüyle çarpılır (örn. 1 milyon TL çelik alımı × kg CO₂e / TL). Hızlıdır ve yalnızca muhasebe verisi gerektirir; bu yüzden ilk envanter ve küçük kategoriler için idealdir. Zayıflığı, fiyat dalgalanmasına ve enflasyona duyarlı olmasıdır: tedarikçi karbon yoğunluğunu azaltsa bile, fiyat artarsa raporlanan emisyon yükselebilir — bu da yanlış sinyal üretir.
• Ortalama veri / faaliyet temelli (average-data). Fiziksel miktar (kg, kWh, ton-km), sektör ortalaması bir emisyon faktörüyle çarpılır. Harcama temeline göre daha sağlamdır çünkü fiyattan bağımsızdır. Maddi olup tedarikçiye özgü verisi henüz olmayan kategoriler için doğru ara basamaktır.
• Hibrit (hybrid). Mevcut tedarikçiye özgü veri, kalan boşluklar için ortalama veriyle birleştirilir. Gerçek dünyadaki olgun envanterlerin çoğu hibrittir: büyük tedarikçiler birincil veri sağlar, uzun kuyruk ortalama faktörlerle tahmin edilir.
• Tedarikçiye özgü (supplier-specific / primary). Tedarikçinin kendi ölçtüğü ve doğruladığı gerçek ürün ya da saha emisyon verisi kullanılır. En yüksek doğruluğu sağlar ancak en çok çaba gerektirir; bu nedenle yalnızca en büyük, maddi kategoriler için ekonomik olarak gerekçelendirilebilir.

Yöntem seçiminde altın kural, kategorinin maddiliğiyle çabayı eşleştirmektir: küçük bir kategoriyi tedarikçiye özgü veriye taşımak boşa kaynak harcamak, büyük bir kategoriyi yıllarca harcama temelinde bırakmaksa veri kalitesi açıklamasıyla çelişmektir. Çoğu kuruluş bu yüzden zaman içinde tek bir yöntemden hibrit bir yapıya geçer.

İki risk her yöntemde dikkat ister. Birincisi çifte sayım: aynı emisyon iki kategoride (örn. tedarikçi nakliyesi Kategori 1 ve Kategori 4'te) sayılmamalıdır. İkincisi sınır tutarlılığı: tedarikçiden alınan birincil veri cradle-to-gate kapsıyorsa, ortalama faktörle değiştirilen kalemlerin de aynı sistem sınırını kapsadığından emin olunmalıdır; aksi halde rakamlar toplanamaz hale gelir. Üçüncü bir incelik, yöntem geçişlerinin kıyaslanabilirliğidir: bir kategoriyi harcama temelinden tedarikçiye özgü veriye taşıdığınızda emisyon rakamı sırf yöntem değiştiği için ciddi biçimde değişebilir. Bu durumda gözlenen düşüşün gerçek bir azaltımdan mı yoksa metodoloji değişikliğinden mi kaynaklandığı raporda açıkça ayrılmalıdır.

Veri Kalitesi Hiyerarşisi ve 1–5 Puanlama Sistemi

Veri kalitesini "var/yok" gibi değil, bir ölçekte yönetmek gerekir. Pratikte işe yarayan yaklaşım, her kategoriye (hatta her büyük tedarikçi kalemine) 1'den 5'e bir veri kalitesi puanı atamaktır. Aşağıdaki tablo, harcama temelli vekilden tedarikçiye özgü doğrulanmış veriye uzanan bir hiyerarşi sunar.

Sera Gazı Protokolü, her kategori için "tedarikçi ya da değer zinciri ortağından alınan veriyle hesaplanan emisyonun toplam içindeki yüzdesinin" raporlanmasını ister (WRI/WBCSD, 2011). Bu yüzde, yukarıdaki puanın bir özetidir ve veri kalitesinin zamanla nasıl iyileştiğini gösteren temel göstergedir.

Bu puanlamayı kullanmanın üç pratik yolu vardır. Birincisi, ağırlıklı ortalama veri kalitesi skoru hesaplayın: her kategorinin puanını emisyon payıyla ağırlıklandırarak tek bir kurumsal skor üretin (örn. 2,7/5). İkincisi, bu skoru yıldan yıla izleyin; düzenleyici beklenti, skorun zamanla yükselmesidir. Üçüncüsü, skoru raporda ve iç gösterge panelinde açıklayın — güvence denetçileri, büyük kategorilerde 1–2 puandan 4–5 puana doğru bir yol haritası bekler; yıllarca aynı kaba tahminde (1–2) kalmak, veri kalitesi açıklamasıyla çelişir.

Pratik strateji, "her şeyi 5 puana taşıma" hedefi değildir — bu ne gerçekçi ne de gereklidir. Doğru yaklaşım, envanterin %80'ini oluşturan 3–5 maddi kategoriyi 4–5 puana taşırken, kalan uzun kuyruğu 2–3 puanla yönetmek ve bu dağılımı şeffaf biçimde açıklamaktır.

Önemli Çıkarım: Veri kalitesi mutlak değil görecelidir. İyi bir rapor, mükemmel veriye sahip olduğunu iddia eden değil, hangi verinin hangi puanda olduğunu dürüstçe açıklayan ve ağırlıklı skorun her yıl yükseldiğini gösteren rapordur.

Değer Zinciri Geçiş Kolaylığı: Bir Hak Değil, Bir Köprü

ESRS, ilk uygulama dönemlerinde değer zinciri verisinin tam olmayabileceğini kabul eder. ESRS 1, Ek C'deki geçiş hükümleri uyarınca, kuruluşlar ilk üç yıl boyunca değer zinciri bilgisi tüm gerekli ölçüde mevcut değilse, bu bilgiyi içermeyebilir; ancak (a) bu bilgiyi elde etmek için gösterdikleri çabaları, (b) gelecekte bu bilgiyi nasıl elde edeceklerini açıklamalı ve (c) makul, kanıta dayalı tahminler kullanmalıdır (ESRS 1, Appendix C). Uygulamada buna "değer zinciri tavanı" (value chain cap) denir.

Hükmün kapsamı sınırlıdır ve doğru anlaşılması önemlidir. İlk üç yılda, kuruluşun doğrudan kaynak ayırması gerekmeyen kamuya açık olmayan değer zinciri bilgileri için belirli politika, eylem ve hedef açıklamalarında esneklik tanınır. Ancak bu, Kapsam 3 emisyon rakamının tümüyle atlanabileceği anlamına gelmez: E1-6 kapsamındaki maddi Kapsam 3 emisyonları için yine de tahmine dayalı bir rakam sunulması beklenir. Geçiş hükmü şu üç noktada netleşir:

• Raporlamama hakkı değildir. Kuruluş, tahmine dayalı (örneğin sektör ortalaması, proxy veri) bir Kapsam 3 rakamı yine de sunmalıdır.
• "Çabanı açıkla" gereği vardır. Eksik verinin neden alınamadığı ve nasıl tamamlanacağı yazılı olarak açıklanmalıdır.
• Süreli bir köprüdür. İlk üç dönem için tanınmış geçici bir esnekliktir; kalıcı bir muafiyet değildir ve süre sonunda tam açıklama beklenir.

Dolayısıyla geçiş kolaylığı, hazırlığı erteleme gerekçesi değil, tam tersine, hazırlığı tahmine dayalı bir tabandan (1–2 puan) başlatıp yıldan yıla iyileştirmenin (4–5 puan) meşru yoludur.

Önemli Çıkarım: Geçiş kolaylığı bir muafiyet değil, belgeli bir taahhüttür. "Çabanı açıkla" gereği, eksik verinin arkasına saklanmayı değil, eksiği nasıl kapatacağınızı kanıtla ortaya koymayı ister.

Worked Example: 500 Tedarikçili Bir Üreticide Segmentasyon

Soyut ilkeler, somut bir örnekle netleşir. Yaklaşık 500 tedarikçisi olan orta-büyük ölçekli bir üretici düşünün. Harcama temelli bir ön envanter çıkarıldığında tipik örüntü ortaya çıkar: tedarikçilerin yaklaşık %20'si (100 tedarikçi), Kategori 1 emisyonunun yaklaşık %80'ini oluşturur. Hatta daha keskin bir kuyruk görülür — en büyük 20 tedarikçi tek başına emisyonun yarısından fazlasını taşıyabilir.

Bu yapı, tedarikçi katılımını dalgalara ayırmayı mümkün kılar:

Bu fazlama, kaynakları etkiye göre hizalar. Dalga 1'deki 20 tedarikçiyle kurulan derin ilişki, envanterin yarısını birincil veriye taşır; bu, ağırlıklı veri kalitesi skorunu tek başına önemli ölçüde yükseltir. Dalga 3'teki 400 tedarikçi içinse birebir görüşme ne gerçekçi ne de gereklidir; bunlar ortalama veriyle yönetilir ve geçiş hükmü kapsamında şeffafça açıklanır. Tipik bir takvim, Dalga 1'i ilk yıl, Dalga 2'yi ikinci yıl tamamlar; Dalga 3 ise sürekli iyileştirme moduna alınır.

Tedarikçi Katılım Stratejisi

Worked example'ın gösterdiği segmentasyon, daha geniş bir katılım programının ilk adımıdır. Etkili bir program tipik olarak şu adımları izler:

1. Tedarikçi segmentasyonu. Tüm tedarikçileri tek tek aramak verimsizdir. Harcama ve emisyon yoğunluğuna göre tedarikçileri önceliklendirin; çoğu zaman tedarikçilerin %20'si emisyonun %80'ini oluşturur.
2. Net veri talebi. Tedarikçilerden tam karbon envanteri beklemek yerine, ihtiyacınız olan belirli veri noktalarını (ürün karbon ayak izi, saha enerji tüketimi, kullanılan emisyon faktörü ve sistem sınırı) tanımlayın.
3. Standart format ve araçlar. CDP Tedarik Zinciri programı gibi yerleşik kanallar, tedarikçi verisini karşılaştırılabilir biçimde toplamayı kolaylaştırır (CDP, 2024). Tek tek tablo alışverişi ölçeklenmez.
4. Kapasite oluşturma. Tedarikçilerin çoğu, özellikle KOBİ'ler, kendi emisyonlarını ölçme deneyiminden yoksundur. Eğitim ve şablon sağlamak, veri kalitesini doğrudan yükseltir.
5. Sözleşmeye gömme. Olgun programlar, veri sağlama yükümlülüğünü tedarik sözleşmelerine ve satın alma kriterlerine entegre eder; böylece veri toplama bir ricaya değil, ticari ilişkinin bir parçasına dönüşür.

EFRAG'ın değer zinciri uygulama rehberi, kuruluşların makul ve orantılı çaba göstermesinin yeterli olduğunu, ancak bu çabanın belgelenmesi gerektiğini vurgular (EFRAG, IG 2 Value Chain, 2024). Yani amaç tedarikçiyi zorlamak değil, izlenebilir ve denetlenebilir bir katılım süreci kurmaktır.

Önemli Çıkarım: Tedarikçi verisi bir kerelik bir "veri toplama kampanyası" değil, ticari ilişkiye gömülü kalıcı bir akıştır. Sözleşmeye yazılan bir veri maddesi, her yıl yeniden başlatılan bir ricadan çok daha güvenilir veri üretir.

Yönetişim: Sahiplik, Roller ve Satın Alma

Kapsam 3 verisi yalnızca sürdürülebilirlik ekibinin işi olarak kurgulanırsa, ne ölçeklenir ne de güvence denetimine dayanır. ESRS, sürdürülebilirlik bilgisinin yönetiminden yönetim kurulunun nihai sorumlu olduğunu varsayar (ESRS 2, Yönetişim açıklamaları). Pratikte sağlam bir yapı şu unsurları içerir:

• Kurul/üst yönetim sahipliği. Kapsam 3 veri kalitesi skoru ve yıllık iyileştirme hedefi, sürdürülebilirlik komitesi ya da denetim komitesi gündeminde düzenli bir kalem olmalıdır.
• Net roller. Sürdürülebilirlik ekibi metodolojiyi sahiplenir; satın alma (procurement) tedarikçi veri akışını yönetir; finans/iç denetim ise veri izini ve kontrolleri doğrular. Bu üçlü olmadan birincil veri programı yürümez.
• Satın alma sözleşmelerine gömme. Standart satın alma şartlarına bir "sürdürülebilirlik veri maddesi" eklenir: tedarikçi, yıllık ürün/saha emisyon verisini tanımlı formatta sağlamayı taahhüt eder. Yeni sözleşmeler ve yenilemeler bu maddeyi içerecek şekilde güncellenir.

Bu yapının pratik faydası, veri kalitesini ölçtüğü gibi sahiplik de yaratmasıdır. Satın alma ekibi, tedarikçi seçim kriterlerine emisyon veri kalitesini eklediğinde, birincil veriye geçiş artık sürdürülebilirlik ekibinin tek başına yürüttüğü bir kampanya değil, kurumsal bir hedefe dönüşür. Finans ve iç denetimin erken devreye girmesi ise, güvence denetimi geldiğinde sürpriz yaşanmamasını sağlar — kontroller ve iz, dönem sonunda değil yıl boyunca işler durumda olur.

Önemli Çıkarım: Kapsam 3 verisi sürdürülebilirlik ekibinin tek başına taşıyabileceği bir yük değildir. Sahiplik kurul düzeyinde tanımlanmadan ve satın alma ile finans devreye girmeden, birincil veri programı ölçeklenmez.

Güvence İzi: Denetçi Tam Olarak Neyi İster?

CSRD, sürdürülebilirlik raporunun başlangıçta sınırlı güvence (limited assurance) ile denetlenmesini şart koşar; bu denetim kavramsal olarak ISAE 3000 ve sürdürülebilirliğe özgü yeni ISSA 5000 standartlarına dayanır (IAASB, ISAE 3000; IAASB, ISSA 5000, 2024). Sınırlı güvence, makul güvenceye göre daha az derinlemesine olsa da, denetçi yine de Kapsam 3 rakamlarının arkasındaki izi görmek ister. Pratikte talep edilen başlıca unsurlar şunlardır:

• Faaliyet verisi ve kaynak izi. Her rakamın kaynağına kadar izlenebilmesi: hangi tedarikçiden, hangi dönem için, hangi sistem sınırıyla geldiği.
• Emisyon faktörü gerekçesi. Kullanılan faktörün kaynağı, versiyonu ve neden seçildiği. Faktör değiştiğinde bunun belgelenmesi.
• Hesaplama defterleri. Faaliyet verisinden emisyona giden adımların yeniden üretilebilir (reproducible) olması.
• Değişiklik kayıtları (change logs). Verinin sonradan düzeltilmesi durumunda kim, ne zaman, neden değiştirdi sorularının yanıtı.
• İç kontroller. Veri girişinde dört göz ilkesi, onay akışları ve sürüm kontrolü gibi temel kontrollerin varlığı.

Bu unsurlar sonradan toplanamaz; verinin üretildiği anda kayda geçmesi gerekir. Tedarikçiden gelen bir e-posta ekindeki tabloyu güvence denetçisine "kaynak" olarak göstermek nadiren yeterlidir; denetçi, o tablonun hangi sistemden hangi onayla girildiğini ve sonradan değişip değişmediğini görmek ister. Bu yüzden güvenceye hazırlık, raporlama döneminin sonunda değil, veri toplama tasarımının en başında düşünülmelidir. Pratik bir test, "geçen yılki bir Kapsam 3 rakamını bugün, kaynağına kadar yeniden üretebilir miyiz?" sorusudur; yanıt hayırsa, iz henüz kurulmamış demektir.

Önemli Çıkarım: Güvence, raporun sonunda eklenen bir mühür değil, veri mimarisine baştan gömülen bir özelliktir. "Bu rakamı bana kanıtla" sorusuna anında yanıt veremiyorsanız, izi henüz kurmamışsınız demektir.

Karar Matrisi: Hangi Kategoride Hangi Yöntem

Aşağıdaki matris, kaynakların nereye yoğunlaştırılacağına karar vermek için pratik bir çerçeve sunar:

Bu matrisin özü, çabayı emisyon etkisiyle hizalamaktır. Sürdürülebilirlik ekiplerinin en sık hatası, kolay elde edilen küçük kategorilere zaman harcayıp envanteri belirleyen büyük kategoriyi ortalama veriyle geçiştirmektir.

Önemli Çıkarım: İyi bir Kapsam 3 stratejisi, veri toplamadan önce bir etki haritası çıkarır. Önce hangi kategorinin envanteri belirlediğini öğrenin; kaynaklarınızı oraya yatırın; gerisini şeffaf tahminle yönetin.

Aksiyon Listesi

• Harcama temelli bir ön envanterle, Kapsam 3'ün %80'ini oluşturan 3-5 maddi kategoriyi belirleyin.
• Her kategoriye 1–5 veri kalitesi puanı atayın ve emisyonla ağırlıklandırılmış kurumsal bir skor hesaplayın; bu skoru baz yıl olarak sabitleyin.
• Her maddi kategori için hedef puanı (4–5 / 3–4) ve oraya ulaşmak için yıllık geçiş yol haritasını belgeleyin.
• Tedarikçilerinizi harcama ve emisyon yoğunluğuna göre Dalga 1 / 2 / 3 olarak segmentlere ayırın; ilk katılım dalgasını en yüksek etkili %20'ye yönlendirin.
• Tedarikçilerden talep edilecek belirli veri noktalarını, sistem sınırını ve standart formatı (örn. CDP kanalı) tanımlayın.
• Satın alma sözleşmelerine standart bir "sürdürülebilirlik veri maddesi" ekleyin; yeni sözleşme ve yenilemeleri buna göre güncelleyin.
• Kapsam 3 veri kalitesi skorunu yönetim kurulu/komite gündemine düzenli bir kalem olarak yerleştirin.
• Değer zinciri geçiş hükmünü kullanacaksanız, "çabanı açıkla" beyanını ve gelecekteki veri edinme planını yazılı hale getirin.
• Güvence için faaliyet verisi, emisyon faktörleri, hesaplama defterleri, değişiklik kayıtları ve sınır belgelerini içeren bir dosya yapısını ve iç kontrolleri yıl ortasında bir kez deneyin.

Düzenleyici Takvim Notu

2025 yılında kabul edilen "saati durdur" (stop-the-clock) düzenlemesi, ikinci ve üçüncü dalga şirketler için raporlama yükümlülüklerini iki yıl öteledi (Directive (EU) 2025/794). Eşiklere ve içeriğe ilişkin daha geniş sadeleştirme (Omnibus) paketinin bazı unsurları hâlâ müzakere aşamasındadır. Bu öteleme önemli bir nefes alanı sağlasa da, tedarik zinciri veri altyapısının kurulması ve birincil veriye geçiş yıllar süren bir iştir; takvim ertelenmiş olsa bile hazırlık penceresi daralmamış, sadece kaymıştır.

Kaynaklar

1. European Parliament and Council, "Directive 2022/2464 (CSRD)," Official Journal of the European Union, 2022.
2. European Commission, "Delegated Regulation (EU) 2023/2772 (ESRS)," 2023.
3. EFRAG, "ESRS 1 – General Requirements," Section 5 (Value Chain) and Appendix C (Phase-in Provisions), 2023.
4. EFRAG, "ESRS E1 – Climate Change," Disclosure Requirement E1-6 (Gross Scopes 1, 2 and 3), 2023.
5. EFRAG, "Implementation Guidance IG 1: Materiality Assessment," 2024.
6. WRI/WBCSD, "Corporate Value Chain (Scope 3) Accounting and Reporting Standard," 2011.
7. EFRAG, "Implementation Guidance IG 2: Value Chain," 2024.
8. CDP, "Supply Chain Program — Technical Guidance for Members," 2024.
9. IAASB, "ISAE 3000 (Revised) — Assurance Engagements Other Than Audits or Reviews of Historical Financial Information," 2013.
10. IAASB, "ISSA 5000 — General Requirements for Sustainability Assurance Engagements," 2024.
11. PCAF, "The Global GHG Accounting and Reporting Standard for the Financial Industry," Part A, 2022.
12. European Parliament and Council, "Directive (EU) 2025/794 (Stop-the-Clock)," Official Journal of the European Union, 2025.