2026'nın İlk Yarısında ESG Mevzuatı: SKDM, CSRD ve TR-ETS Uygulamada

2026'nın İlk Yarısında ESG Mevzuatı: SKDM, CSRD ve TR-ETS Uygulamada

Yönetici Özeti

• Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) 1 Ocak 2026'da kesin döneme geçti. Yıllık 50 tonluk tek kütle eşiğinin üzerindeki kapsanan ithalat için yetkili CBAM beyan sahibi statüsü ve gömülü emisyon yükümlülüğü uygulanıyor. Buna karşılık 2026 ithalatına ilişkin sertifikalar Şubat 2027'den itibaren satın alınacak; ilk beyan ve teslim 30 Eylül 2027'ye kadar yapılacak.
• İlk resmî CBAM sertifika fiyatları yayımlandı. 2026'nın ilk çeyreği için fiyat 75,36 €/tCO2, ikinci çeyrek için 75,28 €/tCO2 oldu. İkinci değer 6 Temmuz'da, ilk yarı kapandıktan sonra yayımlandığı için bu raporda dönem sonrası doğrulama olarak ele alınmıştır (European Commission, CBAM Certificate Prices, 2026).
• CSRD'nin kapsamı H1 içinde önemli ölçüde daraldı. Directive (EU) 2026/470, AB şirketleri için eşiği mali yıl içinde ortalama 1.000'den fazla çalışan ve 450 milyon avroyu aşan net ciro olarak yeniden belirledi. Kapsam analizi, eski “büyük şirket” testine göre değil yeni eşik ve ulusal aktarım durumuna göre yenilenmelidir.
• Güvence ortadan kalkmadı. Omnibus I makul güvenceye geçiş yetkisini kaldırdı; sınırlı güvence devam ediyor. ISSA 5000 nihai standarttır ve genel yürürlük tarihi 15 Aralık 2026'da veya sonrasında başlayan dönemlerdir. Veri izi, önemlilik kararı ve iç kontroller bu nedenle hâlâ yönetim gündemindedir.
• TR-ETS için 2026'nın ilk yarısı “canlı piyasa”dan çok uygulama hazırlığı dönemiydi. 7552 sayılı İklim Kanunu yürürlüktedir ve pilot uygulamayı zorunlu kılar; ancak raporun yayımlanma tarihinde ETS yönetmeliği resmî sitede hâlâ taslak olarak listelenmektedir. 2026-2027 pilotu, SKDM sektörleri ve yoğunluk bazlı tahsis tasarıma ilişkin güçlü işaretlerdir, kesinleşmiş piyasa parametreleri değildir.

Bu gelişmelerin ortak mesajı şudur: üç rejim aynı veriyi istemez, fakat hepsi savunulabilir sınırlar, sürümlü hesaplamalar, kaynak belge ve sorumlu sahiplik ister. Kurumsal ekipler ayrı ayrı üç tablo üretmek yerine ortak bir “kanıt katmanı” kurduğunda düzenleyici değişiklikleri daha az tekrar çalışmayla yönetebilir.

İnceleme Çerçevesi: “Yürürlükte” ile “Hazırlıkta”yı Ayırmak

Bu rapor 1 Ocak-30 Haziran 2026 arasındaki gelişmeleri esas alır ve 27 Temmuz yayımlanma tarihine kadar gelen kritik doğrulamaları ayrıca işaretler. Ayrım önemlidir: CBAM kesin dönem kuralları fiilen uygulanırken sertifika satışının 2027'ye bırakılması, finansal yükümlülüğün ortadan kalktığı anlamına gelmez. Benzer biçimde CSRD Omnibus direktifi yürürlüğe girmiş olsa da bazı hükümler ulusal hukuka aktarım ve yeni ESRS'nin uygulama tarihine bağlıdır. TR-ETS'de ise kanun yürürlükte, piyasa tasarımının önemli bölümü taslaktır.

Bu nedenle her düzenleyici iddia dört soruyla test edilmelidir:

1. Metin kabul edilmiş bir kanun veya yönetmelik mi, yoksa teklif ya da taslak mı?
2. Yürürlük tarihi ile ilk raporlama, ödeme veya teslim tarihi aynı mı?
3. Yükümlülük kimin üzerinde: tesis, ana şirket, AB'li ithalatçı veya tedarikçi mi?
4. Şirketten istenen çıktı bir hesap, bir açıklama, üçüncü taraf doğrulaması veya ödeme kanıtı mı?

Önemli Çıkarım: Takvim yönetimindeki en büyük risk “başlangıç tarihi”ni tek bir tarih sanmaktır. Operasyon, veri toplama, beyan, satın alma ve teslim tarihleri farklı olabilir; kontrol takvimi her birini ayrı göstermelidir.

1. CBAM: Kesin Dönem Başladı, Nakit Döngüsü 2027'ye Uzandı

1.1 H1'de yürürlüğe giren operasyonel değişiklikler

CBAM'ın 1 Ekim 2023-31 Aralık 2025 arasındaki geçiş dönemi üç aylık raporlama ve öğrenme odaklıydı. 1 Ocak 2026'da başlayan kesin dönem ise yetkilendirme, yıllık beyan ve sertifika teslimini içeren mali rejimi devreye aldı (Regulation (EU) 2023/956; Regulation (EU) 2025/2083). Çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen kapsamda kalmaya devam ediyor.

2025 sadeleştirme değişikliği, elektrik ve hidrojen için özel kurallar saklı kalmak üzere, ithalatçı bazında yıllık 50 tonluk tek ağırlık eşiği getirdi. Eşiği aşan AB'li ithalatçı veya dolaylı gümrük temsilcisi, yetkili CBAM beyan sahibi olmalı ve gümrük işlemlerinde CBAM hesap numarası ya da geçerli başvuru referansı kullanmalıdır. Komisyona göre eşik yaklaşık 182.000 ithalatçıyı muaf tutarken kapsamdaki emisyonların %99'dan fazlasını sistem içinde bırakmaktadır (European Commission, CBAM Simplification, 2025).

Türk üretici hukuken sertifika teslim eden taraf değildir; ancak AB'li beyan sahibinin kullanacağı tesis, üretim rotası ve ürün verisi üreticide bulunur. Bu yüzden veri talebi ticari sözleşmelere yansır. Ürün kodu, üretim tesisi, doğrudan ve ilgili sektörlerde dolaylı emisyonlar, kullanılan yöntem ve doğrulama kanıtı müşteri bazında eşleştirilmelidir.

1.2 İlk fiyat verisi ne söylüyor, ne söylemiyor?

2026'da sertifika fiyatı AB ETS açık artırma kapanış fiyatlarının ağırlıklı üç aylık ortalamasıdır; 2027'den itibaren haftalık fiyat uygulanacaktır. Komisyon ilk çeyrek fiyatını 7 Nisan'da 75,36 €/tCO2, ikinci çeyrek fiyatını 6 Temmuz'da 75,28 €/tCO2 olarak yayımladı (Commission Implementing Regulation (EU) 2025/2548; European Commission, Price of CBAM Certificates, 2026).

İki değer arasındaki fark yalnızca 0,08 avrodur; bu ilk iki referansta yatay bir görünüm verir. Ancak iki gözlemden fiyat eğilimi çıkarmak mümkün değildir ve sertifika fiyatı, ithalatçının toplam CBAM maliyetine eşit değildir. Teslim edilecek sertifika sayısı gömülü emisyona, AB ETS ücretsiz tahsis düzeltmesine ve menşe ülkede fiilen ödenmiş uygun karbon fiyatına göre değişir. Varsayılan veya gerçek veri seçimi ile doğrulama kalitesi de hesaplanan emisyonu etkiler.

2026 ithalatını karşılayacak sertifika satışları ortak merkezi platformda 1 Şubat 2027'de başlayacaktır. İlk CBAM beyanı ve karşılık gelen sertifika teslimi 30 Eylül 2027'ye kadardır (European Commission, CBAM Communication and News, 2026). Dolayısıyla H1'de “henüz sertifika satın almadık” demek yükümlülüğün doğmadığı anlamına gelmez; 2027'de ödenecek yükümlülüğün dayanağını 2026 gümrük ve üretim kayıtları oluşturur.

1.3 Kurumsal kontrol sonucu

CBAM için aylık bir maliyet izleme modeli kurun fakat modeli muhasebeleştirme kararıyla karıştırmayın; muhasebe politikası ayrıca değerlendirilmelidir. Modelde ithalat çeyreği, yayımlanan fiyat, ürün gömülü emisyonu, ücretsiz tahsis düzeltmesi, fiilen ödenmiş karbon fiyatı ve veri güven düzeyi ayrı alanlar olmalıdır. Böylece CFO, gerçekleşmiş ithalata ilişkin maliyet etkisini; sürdürülebilirlik ekibi ise hangi tedarikçi verisinin henüz doğrulanmadığını görebilir.

Önemli Çıkarım: CBAM'ın 2026'daki ana işi sertifika satın almak değil, 2027 teslimine temel olacak 2026 ithalat ve emisyon kanıtını hatasız biriktirmektir. Ertelenen nakit çıkışı, ertelenen veri yükümlülüğü değildir.

2. CSRD ve ESRS: Omnibus Sonrası Kapsam Küçüldü, Kanıt Beklentisi Kaldı

2.1 H1'de kesinleşen kapsam değişikliği

Konseyin 24 Şubat 2026'da nihai onay verdiği ve 18 Mart 2026'da yürürlüğe giren Directive (EU) 2026/470, CSRD'nin kapsamını önemli ölçüde daralttı. AB şirketleri için bireysel raporlama eşiği, bilanço tarihinde 450 milyon avroyu aşan net ciro ve mali yıl içinde ortalama 1.000'den fazla çalışan olarak belirlendi. Üçüncü ülke grupları için ayrıca AB içi ciro ve AB'deki bağlı ortaklık ya da şube testleri bulunur; bu nedenle Türkiye merkezli gruplar yalnızca ana şirket çalışan sayısına bakarak sonuç çıkarmamalıdır (Directive (EU) 2026/470, 2026).

Yeni direktif, önceki kapsam altında 2024 mali yılından itibaren raporlamaya başlayan ancak yeni eşiklerin dışında kalan ilk dalga şirketlere 2025 ve 2026 mali yılları için geçiş muafiyeti de tanır. Kapsamda kalan şirketler açısından ise sürdürülebilirlik beyanı yönetim raporunun parçası olmaya ve sınırlı güvenceye tabi olmaya devam eder.

Kapsam değerlendirmesi tek seferlik hukuk notu olmamalıdır. Grup yapısı, satın alma veya satış, çalışan ortalaması ve net ciro her kapanışta testi değiştirebilir. Ayrıca bir şirket doğrudan kapsam dışında kalsa bile banka, müşteri veya kapsam içi ana şirketten değer zinciri verisi talebi almaya devam edebilir.

2.2 Revize ESRS: dönem sonrası önemli gelişme

Komisyon revize ESRS'yi 3 Temmuz 2026'da, yani H1 kapandıktan üç gün sonra kabul etti. Komisyon açıklamasına göre zorunlu veri noktaları %60'tan, toplam veri noktaları %70'ten fazla azaltıldı; önemlilik uygulaması sadeleştirildi ve kapsam dışındaki daha küçük değer zinciri şirketleri için gönüllü standart ile bir “değer zinciri tavanı” oluşturuldu (European Commission, Revised ESRS, 2026). Kabul edilen düzenlemeler iki aylık Avrupa Parlamentosu ve Konsey incelemesine sunuldu; yayımlanma tarihinde henüz uygulanabilir hâle gelmemişti.

Bu değişiklik raporlama ekiplerine birlikte yürütülecek iki iş verir. Birincisi, hangi standartların hangi mali yılda uygulanacağını teyit etmektir. İkincisi, eski açıklama listesini silmek yerine veri noktalarını “devam ediyor”, “değişti”, “kalktı” ve “gönüllü” olarak eşlemektir. Geçmiş veri ve kontrol kanıtını erken silmek, karşılaştırmalı bilgi veya denetim talebi geldiğinde geri dönüşü zorlaştırır.

2.3 Güvence uygulaması: sınırlı ama gerçek

Omnibus I, Komisyonun gelecekte makul güvence standardı kabul etmesine ilişkin yetkiyi kaldırdı; sınırlı güvenceyi kaldırmadı. Directive (EU) 2026/470 uyarınca AB sınırlı güvence standartlarının en geç 1 Temmuz 2027'de kabul edilmesi öngörülüyor. Geçiş döneminde ulusal standartlar, ISAE 3000 (Revised) ve CEAOB'nin 2024 tarihli bağlayıcı olmayan rehberi uygulamayı destekliyor.

IAASB'nin ISSA 5000 standardı bir taslak değil, 2024'te tamamlanmış nihai standarttır. Genel yürürlük tarihi 15 Aralık 2026'da veya sonrasında başlayan dönemlerdir ve erken uygulamaya izin verilir (IAASB, ISSA 5000, 2024). Denetçi yalnızca emisyon toplamını değil, çift önemlilik sürecini, raporlama sınırını, tahminleri, yönetim kontrollerini ve seçilmiş açıklamaların kanıt zincirini de değerlendirir.

Önemli Çıkarım: Omnibus, daha az şirket ve daha az veri noktası getirdi; “kanıtsız raporlama” getirmedi. Kapsamda kalan şirket için her maddi açıklamanın sahibi, yöntemi, kaynağı, kontrolü ve onayı hâlâ görünür olmalıdır.

3. TR-ETS: Kanun Yürürlükte, Pilot Parametreleri Taslakta

7552 sayılı İklim Kanunu, 2 Temmuz 2025'te kabul edilip 9 Temmuz 2025'te yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun, İklim Değişikliği Başkanlığına ETS'yi kurma ve tahsisat dağıtma yetkisi verir; ETS kapsamındaki işletmeler için sera gazı emisyon izni ve yıllık tahsisat teslimi mekanizmasını tanımlar. Geçici 1'inci madde, tam uygulamadan önce pilot dönem yapılmasını zorunlu kılar ve pilot sırasında kanundaki idari para cezalarının %80 indirimli uygulanacağını belirtir (7552 sayılı İklim Kanunu, 2025).

İşletmelerin emisyon izni için genel geçiş süresi kanunun yürürlük tarihinden itibaren üç yıldır; mevcut takvimde bu tarih 9 Temmuz 2028'dir ve Karbon Piyasası Kurulu kararıyla iki yıla kadar uzatılabilir. İzin tarihi, pilotun başlangıcı veya ilk tahsisat teslim tarihiyle aynı şey değildir.

H1 2026 boyunca uygulama kapasitesi ve ikincil mevzuat hazırlığı gündemde kaldı. İklim Değişikliği Başkanlığının 2026 Performans Programı yeşil dönüşüm ve kurumsal kapasite hedeflerini kaynak planına bağladı. Bununla birlikte Başkanlığın taslaklar sayfası raporun yayımlanma tarihinde “Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği”ni hâlâ taslak olarak gösteriyor. 2025 tarihli resmî çalıştay sunumu pilot dönemi 2026-2027, kapsamı SKDM sektörleri, tahsisi ise emisyon yoğunluğu temelli olarak tarif eder (İklim Değişikliği Başkanlığı, Taslak TR-ETS Sunumu, 2025).

Bu unsurlar bütçe ve sistem tasarımı için kullanılabilir; hukuki kesinlik için kullanılamaz. Şirketin risk kaydında her parametreye kaynak ve durum etiketi eklenmelidir: “kanun”, “taslak yönetmelik”, “Kurul kararı bekleniyor” veya “kurumsal sunum”. Böylece taslakta tarih veya kapsam değiştiğinde finansal model otomatik olarak yeniden değerlendirmeye açılır.

TR-ETS ile CBAM arasındaki ilişki de dikkatle kurulmalıdır. CBAM, menşe ülkede gömülü emisyonlar için fiilen ödenmiş karbon fiyatının, iadeler ve diğer telafiler dikkate alınarak sertifika yükümlülüğünden düşülmesine izin verir (Regulation (EU) 2023/956, Article 9). Ücretsiz tahsis edilen TR-ETS tahsisatının nominal değeri fiilen ödenmiş fiyat değildir. Ayrıca bu indirim, TR-ETS'nin AB ETS'ye resmen bağlanmasıyla aynı hukuki mekanizma değildir.

Önemli Çıkarım: TR-ETS hazırlığında en güvenilir yatırım, pilot fiyatını tahmin etmek değil mevcut MRV dosyasını tahsisat ve CBAM kanıtına hazır hâle getirmektir. Taslak değişebilir; doğrulanabilir yakıt, üretim ve emisyon verisine duyulan ihtiyaç değişmez.

4. Üç Rejim İçin Ortak Veri Mimarisi

CBAM ürün ve ithalat, CSRD şirket ve değer zinciri, TR-ETS ise tesis ve doğrudan emisyon sınırlarıyla çalışır. Aynı doğal gaz faturası üç süreçte kullanılabilir, fakat hesaplama sınırı ve çıktı aynı değildir. Ortak mimari “tek sayı” üretmeye değil, aynı kaynak veriden farklı ve uzlaştırılabilir düzenleyici görünümler üretmeye odaklanmalıdır.

Ortak kanıt katmanında en az şu nesneler bulunmalıdır:

• Organizasyon ve tesis ana verisi: sahiplik, konsolidasyon durumu, izinler ve sorumlu kişiler
• Kaynak akışı ve faaliyet verisi: yakıt, elektrik, hammadde, üretim ve taşıma verisi; dönem ve birim bilgisiyle
• Faktör ve yöntem kütüphanesi: kaynak, sürüm, geçerlilik tarihi, coğrafya ve onay kaydı
• Hesaplama defteri: girdi, formül, tahsis, dönüşüm ve sonuç; önceki sürüm korunarak
• Kanıt deposu: fatura, sayaç, laboratuvar raporu, tedarikçi beyanı ve doğrulama belgesi
• Kontrol ve bulgu kaydı: hazırlayan, gözden geçiren, istisna, düzeltme, yeniden test ve kapanış tarihi

Bu yapı, sınırlar arası uzlaştırmayı mümkün kılar. Örneğin TR-ETS tesis toplamı ile CSRD Kapsam 1 toplamı arasındaki fark; kapsam dışı tesis, farklı konsolidasyon yaklaşımı veya biyokütle uygulaması gibi açıklanabilir köprü kalemlerine dönüşür. CBAM ürün emisyonu da aynı tesis toplamından ürün tahsis anahtarı ve CBAM metodolojisiyle türetilir.

Önemli Çıkarım: “Tek veri kaynağı” her düzenleme için aynı sonucun raporlanması demek değildir. Aynı kaynak, farklı sınır ve kurallarla hesaplanan sonuçların geriye doğru uzlaştırılabilmesi demektir.

5. Yönetim İçin Karar Matrisi

90 Günlük Uygulama Planı

İlk 30 gün — kapsamı ve sahipliği netleştirin

1. Hukuk, finans, sürdürülebilirlik, vergi/gümrük, satın alma ve tesis operasyonlarından sorumlu bir çalışma grubu kurun.
2. CBAM ürün ve müşteri listesini, CSRD grup kapsam testini ve potansiyel TR-ETS tesis listesini tek kapsam listesinde birleştirin.
3. Her düzenleyici parametreyi yürürlükte, taslak, teklif veya kurum rehberi olarak etiketleyin.

31-60 gün — kanıt ve uzlaştırmayı test edin

4. Bir CBAM ürünü, bir maddi ESRS emisyon açıklaması ve bir TR-ETS adayı tesis seçin.
5. Kaynak belgeden raporlanan sonuca ve sonuçtan kaynağa iki yönlü izleme yapın.
6. Tesis emisyonu, CSRD Kapsam 1 ve CBAM ürün tahsisi arasında uzlaştırma köprüsü hazırlayın.

61-90 gün — finansal modeli ve güvence hazırlığını test edin

7. Yayımlanan Q1 ve Q2 CBAM fiyatlarını kullanarak 2026 maruziyet modelini çalıştırın; doğrulanmamış veri için ayrı güven düzeyi gösterin.
8. TR-ETS tahsis ve fiyatı için düşük, baz ve yüksek senaryo kurun; taslak parametreleri sabit gerçek gibi kullanmayın.
9. İç denetim veya bağımsız güvence ekibiyle seçilmiş açıklamalar üzerinde deneme uygulaması yapın ve bulguları sorumlu ile son tarihe bağlayın.

Sonuç

2026'nın ilk yarısı ESG düzenlemelerinde tek yönlü bir “daha fazla yükümlülük” hikâyesi olmadı. CBAM raporlamadan mali uygulamaya geçti; CSRD'nin kapsamı ve ESRS veri noktaları belirgin biçimde daraltıldı; TR-ETS ise kanuni temelden pilot tasarıma ilerledi fakat piyasa parametreleri kesinleşmedi. Ortak eğilim, daha az veya daha çok veri toplamaktan ziyade doğru sınırda, doğru sürümle ve kanıtlanabilir biçimde veri üretmektir.

İkinci yarı için kurumsal öncelik yeni bir düzenleme özeti hazırlamak değil, düzenleme değiştiğinde hangi hesap, kontrol ve yönetim kararının etkilendiğini gösterebilen bir çalışma sistemi kurmaktır. Böyle bir sistem; CBAM'ın 2027 nakit ve teslim döngüsünü, CSRD'nin yeni kapsam ve ESRS geçişini ve TR-ETS'nin nihai pilot kurallarını aynı kurumsal kanıt temeli üzerinde yönetebilir.

Kaynaklar

1. European Parliament and Council, “Regulation (EU) 2023/956 establishing a Carbon Border Adjustment Mechanism,” 2023.
2. European Parliament and Council, “Regulation (EU) 2025/2083 simplifying and strengthening the carbon border adjustment mechanism,” 2025.
3. European Commission, “CBAM Definitive Regime,” 2026.
4. European Commission, “Price of CBAM Certificates,” Q1 and Q2 2026 publications.
5. European Commission, “Commission Implementing Regulation (EU) 2025/2548 laying down the methodology for calculating CBAM certificate prices,” 2025.
6. European Parliament and Council, “Directive (EU) 2022/2464 as regards corporate sustainability reporting,” 2022.
7. European Parliament and Council, “Directive (EU) 2026/470 as regards certain corporate sustainability reporting and due diligence requirements,” 2026.
8. European Commission, “Revised European Sustainability Reporting Standards,” adopted 3 July 2026.
9. Committee of European Auditing Oversight Bodies, “Guidelines on Limited Assurance on Sustainability Reporting,” 2024.
10. IAASB, “International Standard on Sustainability Assurance 5000 — General Requirements for Sustainability Assurance Engagements,” 2024.
11. T.C. Resmî Gazete, “7552 sayılı İklim Kanunu,” 9 Temmuz 2025, Sayı 32951.
12. T.C. İklim Değişikliği Başkanlığı, “Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği Taslağı” ve “2026 Yılı Performans Programı.”