IFRS S1/S2 Size Ne Raporlamanız Gerektiğini Söylüyor — SASB Nasıl Raporlayacağınızı Gösteriyor
ISSB'nin (Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu) yayımladığı IFRS S1 ve S2 standartları, sürdürülebilirlik açıklaması için küresel bir temel oluşturuyor. Ancak bu standartlar prensip bazlı — "sürdürülebilirlikle ilgili riskleri ve fırsatları açıklayın" diyor, ancak her sektör için spesifik olarak neyin ölçülmesi gerektiğini detaylandırmıyor.
İşte SASB (Sürdürülebilirlik Muhasebesi Standartları Kurulu) tam bu boşluğu dolduruyor. IFRS Vakfı'nın 2022'de SASB'yi bünyesine katmasıyla, 77 sektör için geliştirilmiş endüstri bazlı metrikler artık ISSB çerçevesinin ayrılmaz bir parçası (IFRS Vakfı, 2022). IFRS S1'in Ek B'si, şirketlerin sektöre özgü açıklama gereksinimlerini belirlerken SASB standartlarını referans almasını açıkça öneriyor (IFRS S1, Ek B).
Bu, Türk şirketler için somut bir anlam taşıyor: TSRS uyumlu raporlama yapıyorsanız — ki TSRS doğrudan IFRS S1 ve S2 temelinde geliştirilmiştir — SASB sektör metrikleri, raporlamanızın derinliğini ve karşılaştırılabilirliğini belirleyen kritik referanstır.
SASB'nin Yapısını Anlamak: 77 Sektör, 26 Maddi Konu
SASB, 11 ana sektör ve 77 alt sektör için maddi sürdürülebilirlik konularını ve ölçülebilir metrikleri tanımlar. Her sektör standardı üç bileşen içerir:
- Maddi konular (Disclosure Topics): Sektör için finansal olarak önemli sürdürülebilirlik konuları
- Muhasebe metrikleri (Accounting Metrics): Kantitatif ve nitel açıklama gereksinimleri — her biri benzersiz bir kodla tanımlı
- Teknik protokoller (Technical Protocols): Her metrik için hesaplama yöntemi, veri tanımı ve sınır belirleme kuralları
SASB'nin toplam 26 maddi konu kategorisi, beş boyut altında gruplandırılmıştır (SASB Standartları, 2023):
| Boyut | Maddi Konu Örnekleri |
|---|---|
| Çevre | Sera gazı emisyonları, hava kalitesi, enerji yönetimi, su ve atık yönetimi, ekolojik etkiler |
| Sosyal sermaye | İnsan hakları ve topluluk ilişkileri, müşteri gizliliği, veri güvenliği, erişim ve makul fiyatlandırma |
| İnsan sermayesi | İş sağlığı ve güvenliği, çalışan katılımı, çeşitlilik ve kapsayıcılık |
| İş modeli ve inovasyon | Ürün tasarımı ve yaşam döngüsü yönetimi, malzeme tedariki ve verimliliği, fiziksel iklim etkileri |
| Liderlik ve yönetişim | İş etiği, rekabete aykırı uygulamalar, düzenleyici yakınlık, kritik olay riski yönetimi |
Kritik nokta: her sektör için sadece 3-7 maddi konu tanımlanmıştır. SASB "her şeyi raporlayın" demiyor — her sektör için finansal olarak en önemli konulara odaklanıyor. Bu odaklanma, SASB'nin pratik değerinin temelidir.
IFRS S1/S2 İle İlişki: Nasıl Birlikte Çalışıyor?
ISSB standartları genel çerçeveyi sunarken, SASB standartları sektörel detayı sağlar. İlişki tamamlayıcıdır, çelişkili değil:
| Boyut | IFRS S1/S2 | SASB |
|---|---|---|
| Kapsam | Tüm sektörler, prensip bazlı | 77 sektöre özgü, metrik bazlı |
| Amacı | "Ne açıklamalısınız?" | "Nasıl ölçmeli ve raporlamalısınız?" |
| Zorunluluk | Ülkeden ülkeye (TSRS ile Türkiye'de zorunlu) | ISSB tarafından referans olarak öneriliyor |
| Metrik detayı | Genel (Kapsam 1/2/3, enerji, hedefler) | Sektöre özgü KPI'lar (örn. su yoğunluğu/ton, kayıp zaman kaza oranı) |
Pratik bir örnekle: IFRS S2 "sera gazı emisyonlarınızı raporlayın" der. SASB ise çimento sektörü için spesifik olarak "klinker üretimi başına CO2 emisyonu (tCO2/ton klinker)" metriğini tanımlar. İlki neyi raporlayacağınızı, ikincisi hangi formatta ve hangi birimle raporlayacağınızı söyler.
IOSCO'nun (Uluslararası Menkul Kıymetler Komisyonları Örgütü) 2023'teki resmi onayı, ISSB standartlarının SASB sektör metrikleriyle birlikte uygulanmasını desteklemektedir (IOSCO, 2023). Bu onay, SASB metriklerinin küresel düzeyde kabul gören bir referans haline geldiğinin en güçlü göstergesi.
Türk Sektörler İçin SASB Metrikleri: Pratik Örnekler
Enerji ve Altyapı (Elektrik Üretimi)
SASB'nin elektrik üretimi sektör standardı (IF-EU), iklim açıklamaları için şu spesifik metrikleri tanımlıyor:
| Metrik | SASB Kodu | Birim | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Sera gazı emisyon yoğunluğu | IF-EU-110a.1 | tCO2e/MWh | Üretim birimi başına toplam emisyon |
| Yakıt karışımı | IF-EU-000.D | % | Kömür, doğal gaz, yenilenebilir, nükleer payları |
| Su çekimi | IF-EU-140a.1 | m³ | Toplam su çekimi ve tüketimi |
| Kül ve atık yönetimi | IF-EU-150a.1 | ton | Üretim atıklarının bertarafı |
Türkiye'nin enerji sektörü için bu metrikler doğrudan uygulanabilir. Özellikle emisyon yoğunluğu (tCO2e/MWh), yenilenebilir enerji geçişinin etkisini ölçmenin en net yolu.
Bankacılık ve Finans
SASB'nin ticari bankacılık standardı (FN-CB), sürdürülebilirlik açısından farklı bir odak noktası sunar:
| Metrik | SASB Kodu | Birim | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Finanse edilen emisyonlar | — (PCAF ile tamamlayıcı) | tCO2e | Kredi portföyünün karbon ayak izi |
| Veri güvenliği olayları | FN-CB-230a.1 | Sayı | Bilgi güvenliği ihlali sayısı |
| Finansal erişim | FN-CB-240a.1 | % | Bankalama hizmetlerine erişimi sınırlı bölgelerdeki şube yoğunluğu |
| Kredi riski — iklim | FN-CB-410a.1 | USD | İklim riskine maruz kredi portföyü |
Türk bankaları için finanse edilen emisyonlar (PCAF metodolojisiyle) ve iklime maruz kredi portföyü en kritik metrikler. BDDK'nın sürdürülebilir bankacılık beklentileri de bu metriklerle uyumlu.
İmalat: Çelik
SASB'nin demir ve çelik üretimi standardı (EM-IS):
| Metrik | SASB Kodu | Birim | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Sera gazı emisyon yoğunluğu | EM-IS-110a.1 | tCO2e/ton çelik | Üretim birimi başına emisyon |
| Enerji yönetimi | EM-IS-130a.1 | GJ/ton çelik | Enerji yoğunluğu |
| Su geri dönüşüm oranı | EM-IS-140a.1 | % | Toplam su tüketiminde geri dönüşüm payı |
| İSG kaza oranı | EM-IS-320a.1 | Oran | Kayıp zamanlı kaza sıklığı |
Türk çelik sektörünün EAF ağırlıklı yapısı, emisyon yoğunluğu metriğinde global ortalamanın altında performans göstermesini sağlıyor. Bu avantaj, SASB metrikleriyle raporlandığında uluslararası yatırımcılar için somut karşılaştırma imkanı sunuyor.
Gıda ve Tarım
SASB'nin gıda üretimi standardı (FB-PF):
| Metrik | SASB Kodu | Birim | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Su yoğunluğu | FB-PF-140a.1 | m³/ton ürün | Üretim birimi başına su tüketimi |
| Gıda güvenliği geri çağırma | FB-PF-250a.1 | Sayı / gelir etkisi | Gıda güvenliği kaynaklı ürün geri çağırmaları |
| Tedarik zinciri çevresel etkisi | FB-PF-430a.1 | % | Üçüncü taraf sertifikalı hammadde oranı |
| Ambalaj yaşam döngüsü | FB-PF-410a.1 | ton / % | Geri dönüştürülebilir ambalaj oranı |
Türkiye'nin gıda ihracatı yapan şirketleri için su yoğunluğu ve tedarik zinciri sertifikasyonu metrikleri, AB müşterilerinin CSRD kapsamında talep edeceği verilerle doğrudan örtüşüyor.
SICS: SASB'nin Sektör Sınıflandırma Sistemi
SASB, kendi sektör sınıflandırma sistemini (SICS — Sustainable Industry Classification System) kullanır. SICS, şirketleri sürdürülebilirlik etkilerine göre gruplandırır — bu, gelir bazlı geleneksel sektör sınıflandırmalarından farklıdır.
Örneğin, bir otomotiv üreticisi SICS'te "Otomobiller" (TR-AU) altında yer alırken, otomotiv parça tedarikçileri farklı bir sınıflandırma alabilir. Doğru SICS kodunu belirlemek, doğru SASB standardını uygulamanın ilk adımıdır.
IFRS Vakfı'nın web sitesinde ücretsiz erişilebilen SICS sınıflandırma aracı (SASB Standards Viewer), şirketlerin kendi sektör kodlarını bulmasını sağlıyor.
TSRS Raporlamasını SASB İle Zenginleştirmek
Türk şirketlerin TSRS uyumlu raporlamalarını SASB metrikleriyle zenginleştirmesinin üç pragmatik nedeni var:
1. Uluslararası yatırımcı beklentisi. Küresel kurumsal yatırımcılar (BlackRock, Vanguard, Norges Bank gibi), portföy şirketlerinden SASB metriklerine uygun açıklama bekliyor. Türk şirketlerin yabancı yatırımcı çekmesi için SASB metrikleri kritik bir sinyal.
2. Karşılaştırılabilirlik. SASB'nin sektör bazlı standardize metrikleri, farklı ülkelerdeki şirketlerin doğrudan karşılaştırılmasını mümkün kılıyor. Bir Türk çelik üreticisinin emisyon yoğunluğu metriğini, bir Alman veya Güney Koreli rakibiyle aynı formatta sunması, yatırımcı analitiğini kolaylaştırır.
3. CDP uyumu. CDP'nin iklim değişikliği anketi, birçok sorusunda SASB metriklerini referans alıyor. SASB metriklerini halihazırda toplayan şirketler, CDP anketini daha kolay ve daha yüksek kalitede doldurabilir (CDP, 2024).
Uygulama Yol Haritası
Adım 1: SICS Kodunuzu Belirleyin
SASB'nin SICS sınıflandırma sistemini kullanarak şirketinizin sektör kodunu bulun. Birden fazla faaliyet alanınız varsa, gelir ağırlıklı ana sektörü seçin.
Adım 2: Maddi Konuları Gözden Geçirin
Sektörünüz için tanımlanan 3-7 maddi konuyu değerlendirin. Bu konuların her birinin şirketiniz için finansal önemliliğini TSRS'nin önemlilik değerlendirmesiyle karşılaştırın.
Adım 3: Mevcut Verilerle Eşleştirme
Halihazırda topladığınız verilerden hangilerinin SASB metriklerini karşıladığını belirleyin. Çoğu şirket, mevcut çevresel verilerinin bir kısmının SASB formatına dönüştürülebilir olduğunu keşfeder.
Adım 4: Boşlukları Kapatın
Eksik metrikler için veri toplama süreçleri tasarlayın. Önceliği, finansal etkisi en yüksek metriklere verin.
Adım 5: Raporlama Entegrasyonu
SASB metriklerini TSRS raporunuza entegre edin. IFRS S1 Ek B, SASB metriklerinin sektöre özgü referans olarak kullanılmasını önerdiğinden, bu entegrasyon doğal ve uyumlu bir şekilde gerçekleşir.
Sıkça Sorulan Sorular
SASB raporlaması zorunlu mu?
Tek başına hayır. Ancak IFRS S1'in Ek B'si SASB'yi referans olarak önerdiği ve TSRS IFRS S1 temelinde geliştirildiği için, TSRS kapsamında sektöre özgü metrikler belirlenirken SASB fiili referanstır. Ayrıca birçok uluslararası yatırımcı ve derecelendirme kuruluşu SASB açıklaması beklemektedir.
Şirketim birden fazla sektörde faaliyet gösteriyorsa ne yapmalıyım?
Her bir önemli faaliyet alanı için ilgili SASB sektör standardını uygulayın. Gelir, varlık veya emisyon payına göre önceliklendirme yapabilirsiniz.
SASB ve ESRS (CSRD) arasında çelişki var mı?
Hayır. ESRS daha geniş kapsamlı bir çerçeve (çifte önemlilik, sosyal ve yönetişim dahil) sunarken, SASB sektöre özgü derinlik sağlar. İkisi tamamlayıcıdır. EFRAG, ESRS'yi geliştirirken SASB metrikleriyle uyumu gözetmiştir.
Eylem Maddesi: SASB metrikleri, TSRS raporlamanızı yatırımcı gözünde farklılaştıran en etkili araçtır. Sektör kodunuzu belirleyin ve maddi konular listesini inceleyin — çoğu durumda halihazırda topladığınız verilerin önemli bir kısmı SASB formatına dönüştürülebilir.