SBTi Kurumsal Kılavuz: Neden Önemli?
Bilime Dayalı Hedefler Girişimi (SBTi), şirketlerin iklim hedeflerini Paris Anlaşması'nın sıcaklık sınırlarıyla uyumlu hale getirmesi için küresel referans çerçeveyi oluşturmaktadır. SBTi'nin Kurumsal Kılavuzu (Corporate Manual), hedef belirleme kurallarını, doğrulama süreçlerini ve yöntem gereksinimlerini tanımlayan temel dokümanıdır.
Kılavuzun güncellenmeleri, hedef doğrulama sürecindeki tüm şirketleri doğrudan etkiler. SBTi Kriterleri ve Önerileri dokümanıyla birlikte okunması gereken Kurumsal Kılavuz v2.1, birkaç önemli değişiklik içermektedir (SBTi, "SBTi Corporate Manual," v2.1, 2024).
Temel Değişiklikler
1.5 Derece Uyumu Zorunluluğu
SBTi, 2 derecelik hedef yollarını aşamalı olarak kaldırmıştır. Kurumsal Kılavuz v2.1'e göre, yeni hedef başvurularında yalnızca 1.5 derece uyumlu yollar kabul edilmektedir. Bu, Kapsam 1 ve 2 için daha agresif yıllık azaltım oranları anlamına gelmektedir.
SBTi Kriterleri dokümanı, Kapsam 1 ve 2 hedefleri için en azından yıllık yüzde 4,2 doğrusal azaltım oranını gerektirmektedir. Bu oran, IPCC'nin 1.5 derece senaryolarında tanımlanan küresel emisyon azaltım ihtiyacıyla uyumludur (SBTi, "SBTi Criteria and Recommendations," v5.1, 2024).
Sektörler Arası Yol Güncellemeleri
SBTi, sektöre özgü dekarbonizasyon yollarını (Sectoral Decarbonization Approach — SDA) ve mutlak daralma yaklaşımını (Absolute Contraction Approach — ACA) güncelleyerek sektörel farklılıkları daha hassas biçimde yansıtmayı hedeflemiştir. Enerji yoğun sektörler (çelik, çimento, alüminyum, enerji) için güncellenen yollar, teknolojik fizibiliteyi dikkate almaktadır.
Özellikle enerji sektörü için güncellenen yollar, kömürden çıkış zaman çizelgelerini ve yenilenebilir enerji geçiş hızlarını yansıtmaktadır.
FLAG Rehberinin Entegrasyonu
Orman, Arazi ve Tarım (Forest, Land, and Agriculture — FLAG) sektörlerinde faaliyet gösteren şirketler için SBTi, ayrı bir FLAG rehberi yayımlamış ve bunu Kurumsal Kılavuz'a entegre etmiştir. FLAG emisyonları, şirketin toplam arazi bazlı emisyonlarının belirli bir eşiği aşması durumunda zorunlu olarak hedef kapsamına alınmaktadır.
FLAG rehberi, ormansızlaşma ile ilişkili emisyonların 2025 yılına kadar sıfırlanmasını ve genel FLAG emisyonlarının belirlenen yollarla uyumlu şekilde azaltılmasını öngörmektedir. Bu, gıda, içecek, tütün, kağıt ve ormancılık sektörlerindeki şirketleri doğrudan etkileyen önemli bir gereksinimdir.
Kapsam 3 Esneklik Hükümleri
Kapsam 3 emisyonları, pek çok şirket için toplam karbon ayak izinin büyük bölümünü oluşturur ve en zor ölçülen alandır. SBTi, Kapsam 3 konusunda bazı esneklik hükümleri tanımlamıştır:
- 67 yüzde eşiği: Kapsam 3 hedefi, toplam Kapsam 3 emisyonlarının en az yüzde 67'sini kapsamalıdır.
- Tedarikçi katılım hedefleri: Belirli bir tedarikçi yüzdesi için SBTi hedefi taahhüdü talep etmek, alternatif bir yol olarak kabul edilmektedir.
- Sektörel yol kullanımı: Bazı Kapsam 3 kategorileri için sektöre özgü azaltım yolları kullanılabilir.
Bu esneklikler, Kapsam 3 hesaplamasının karmaşıklığını kabul etmekle birlikte, hedefsiz bırakılmasını engeller.
Değer Zinciri Ötesi Azaltım (BVCM) Tartışması
2024 yılında SBTi, karbon kredileri ve değer zinciri ötesi iklim etkisi azaltımı (Beyond Value Chain Mitigation — BVCM) konusunda tartışmalı bir açıklama yapmıştır. SBTi Yönetim Kurulu, Nisan 2024'te yayımladığı bir bildiride, çevresel özellik sertifikalarının (karbon kredileri dahil) Kapsam 3 hedef uyumu kapsamında kullanılmasını değerlendirdiğini duyurmuştur.
Bu açıklama, bilim camiası ve sivil toplum kuruluşlarından önemli eleştiriler almıştır. Ardından SBTi, Temmuz 2024'teki güncellenmiş bildirisinde, Kapsam 3 hedeflerinde karbon kredilerinin "doğrudan ikame" olarak kullanılmayacağını, ancak BVCM'nin ek bir iklim finansmanı aracı olarak teşvik edileceğini netleştirmiştir (SBTi, "Board Statement: Scope 3 and Beyond Value Chain Mitigation," July 2024).
Mevcut Durum: Karbon kredileri, SBTi hedef uyumunda Kapsam 1, 2 veya 3 emisyon azaltımlarının yerine sayılmaz. Ancak şirketlerden, hedef çalışmalarının yanı sıra değer zinciri ötesi azaltım yatırımları yapmaları beklenmektedir. SBTi, BVCM için ayrı bir rehber geliştirmektedir.
Doğrulama Sürecine Etkileri
Daha Sıkı İnceleme
Güncellemelerle birlikte doğrulama süreci daha titiz hale gelmiştir. SBTi doğrulama ekipleri, özellikle şu alanlarda daha detaylı inceleme yapmaktadır:
- Temel yıl emisyon verilerinin doğruluğu ve kapsamı
- Kapsam 3 hesaplama metodolojisinin tutarlılığı
- FLAG emisyonlarının dahil edilip edilmediği (ilgili sektörlerde)
- Hedef yolunun 1.5 derece uyumluluğu
Bekleme Süreleri
SBTi'ye hedef başvurularındaki artış nedeniyle doğrulama süreleri uzamıştır. 2024 itibarıyla başvurudan doğrulama sonucuna kadar geçen süre altı ile on iki ay arasında değişmektedir. Şirketlerin bu zaman çerçevesini planlamalarına dahil etmesi gerekmektedir.
Hedef Yenileme Gereksinimleri
Mevcut hedeflerin en az beş yılda bir yenilenmesi gerekmektedir. Daha önce 2 derecelik yolla doğrulanmış hedeflerin, yenileme döneminde 1.5 derece uyumuna yükseltilmesi zorunludur.
2025 İçin Hazırlık Önerileri
Doğrulama sürecine girecek veya mevcut hedeflerini yenileyecek şirketler için öneriler:
- Temel yıl envanterinizi gözden geçirin. Kapsam 1, 2 ve 3 emisyon verilerinin eksiksiz ve doğrulanmış olduğundan emin olun.
- FLAG değerlendirmesi yapın. Arazi bazlı emisyonlarınızın SBTi eşiğini aşıp aşmadığını kontrol edin.
- Kapsam 3 kategori kapsamınızı genişletin. Yüzde 67 eşiğini karşıladığınızdan emin olun.
- BVCM stratejinizi tanımlayın. Hedef çalışmalarınızın yanında değer zinciri ötesi iklim yatırımlarını planlayın.
- Zaman çizelgesini gerçekçi tutun. Doğrulama sürecinin altı ile on iki ay sürebileceğini hesaba katın.
Sonuç
SBTi Kurumsal Kılavuz güncellemeleri, bilime dayalı hedef belirleme sürecini daha titiz hale getirmektedir. 1.5 derece zorunluluğu, FLAG entegrasyonu ve Kapsam 3 esneklik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi, şirketlerin hedef stratejilerini güncellemesini gerektirmektedir. BVCM konusundaki tartışmalar devam etse de, temel ilke değişmemiştir: karbon kredileri, emisyon azaltımının yerine geçmez; tamamlayıcıdır.
Eylem Maddesi: SBTi hedef başvurusu planınız varsa, Kurumsal Kılavuz v2.1'in gereksinimlerini mevcut envanter ve hedef yapınızla karşılaştırın. Uyumsuzluk noktalarını belirleyin ve başvuru öncesinde giderin.