İki Farklı Hedef Türü, Bir Ortak Amaç
Bilim Temelli Hedefler Girişimi (SBTi — Science Based Targets initiative), şirketlerin sera gazı emisyon azaltım hedeflerini iklim bilimi ile uyumlu hale getirmesini sağlıyor. Ancak SBTi çerçevesinde iki farklı hedef türü bulunuyor ve bu ayrım sıklıkla karıştırılıyor.
Yakın vadeli hedefler, 5 ila 10 yıl içinde ulaşılması gereken emisyon azaltım hedefleridir. Uzun vadeli hedefler ise 2050 yılına kadar net-sıfır emisyona ulaşmayı hedefleyen kapsamlı dönüşüm planlarıdır (SBTi Kurumsal Kılavuz, 2023).
Yakın Vadeli Hedefler
Ne Gerektiriyor?
Yakın vadeli hedefler, bir şirketin Kapsam 1 ve Kapsam 2 emisyonlarını belirli bir baz yılından itibaren 5-10 yıl içinde ne kadar azaltacağını tanımlar. SBTi'nin Kriterleri ve Önerileri belgesine göre:
- Kapsam 1 ve 2 emisyonları en az 1,5°C senaryosuyla uyumlu olmalı (yılda en az yüzde 4,2 azalım)
- Kapsam 3 emisyonları, toplam emisyonların yüzde 40'ından fazlasını oluşturuyorsa hedef konulmalı (en az 2°C uyumlu)
- Hedef, baz yılından itibaren en fazla 10 yıl ileriye konulabilir
(SBTi Kriterleri ve Önerileri v5.1, 2023)
Kimler İçin Uygun?
İklim hedeflerine yeni başlayan veya net-sıfır hedefine henüz hazır olmayan şirketler için yakın vadeli hedef, güçlü bir ilk adımdır. Doğrulama süreci daha basittir ve şirketler, dekarbonizasyon yolculuğuna somut bir taahhütle başlayabilir.
Uzun Vadeli (Net-Sıfır) Hedefler
Ne Gerektiriyor?
SBTi Net-Sıfır Standardı, 2021'de yayımlanmış olup şirketlerden şunları bekler:
- Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonlarının yüzde 90 veya daha fazlasının azaltılması
- Kalan emisyonlar için nötralizasyon (kalıcı karbon uzaklaştırma)
- Geçiş süresince yakın vadeli hedeflerin de belirlenmesi
(SBTi Net-Sıfır Standardı, 2021)
Net-sıfır hedefi, yakın vadeli hedefi kapsar ve onun ötesine geçer. Bir şirket net-sıfır hedefi koyduğunda, aynı zamanda bir yakın vadeli hedef de belirlemiş olur.
Kimler İçin Uygun?
İklim stratejisini uzun vadeli dönüşüm planıyla desteklemek isteyen, yatırımcı ve paydaş beklentilerine güçlü bir sinyal vermek isteyen şirketler net-sıfır hedefi tercih etmelidir.
Karşılaştırma
| Özellik | Yakın Vadeli | Uzun Vadeli (Net-Sıfır) |
|---|---|---|
| Zaman ufku | 5-10 yıl | 2050'ye kadar |
| Sıcaklık uyumu | 1,5°C (Kapsam 1-2) | 1,5°C (tüm kapsamlar) |
| Kapsam 3 | Koşullu zorunlu | Zorunlu |
| Azaltım seviyesi | Yıllık %4,2+ (Kapsam 1-2) | Toplam %90+ |
| Nötralizasyon | Gerekli değil | Gerekli (kalan %10) |
| Doğrulama süresi | 6-12 ay | 6-18 ay |
Doğrulama Süreci
SBTi doğrulama süreci her iki hedef türü için benzer adımları izler:
- Taahhüt mektubu: SBTi'ye resmi başvuru (taahhütten itibaren 24 ay içinde hedef sunulmalı)
- Hedef geliştirme: Emisyon envanteri, baz yılı seçimi, hedef hesaplaması
- Doğrulama başvurusu: SBTi'ye hedefin resmi sunumu
- Teknik inceleme: SBTi ekibi tarafından hedefin bilimsel uyumluluk değerlendirmesi
- Onay ve yayımlama: Hedefin SBTi web sitesinde yayımlanması
Taahhüt ile onay arasında tipik olarak 12-18 ay süre geçmektedir (SBTi, 2023).
Hangi Yaklaşımı Seçmeli?
Karar verirken şu faktörleri değerlendirin:
- Mevcut veri kapasitesi: Kapsam 3 verileriniz güvenilir mi? Net-sıfır için güçlü Kapsam 3 verisi şart.
- Paydaş beklentileri: Yatırımcılarınız ve müşterileriniz net-sıfır taahhüdü bekliyor mu?
- Sektör dinamikleri: Sektörünüzdeki rakipler hangi düzeyde hedef koyuyor?
- Operasyonel hazırlık: Dekarbonizasyon yatırımlarını destekleyecek bütçe ve planlama kapasitesi var mı?
Yakın vadeli hedefle başlayıp, Kapsam 3 veri kapasitesi olgunlaştıkça net-sıfır hedefine geçmek, birçok şirket için pragmatik bir yaklaşımdır.
Önemli Not: SBTi doğrulaması, şirketinizin iklim taahhüdünün uluslararası düzeyde tanınmasını sağlar. Her iki hedef türü de değerlidir — kritik olan başlamaktır.