SBTi Nedir ve Kurumsal Ekibiniz Neden İlgilenmeli?

İklim Hedeflerinde Güvenilirlik Sorunu ve SBTi'nin Rolü

Kurumsal sürdürülebilirlik taahhütleri her geçen yıl artıyor, ancak bu taahhütlerin ne kadarı bilimsel temele dayanıyor? "Net sıfır" veya "karbon nötr" vaatlerinin somut bir azaltım planına karşılık gelip gelmediğini değerlendirmek, yatırımcılar ve müşteriler için giderek daha zor hale geliyor.

Bilime Dayalı Hedefler girişimi (Science Based Targets initiative — SBTi), tam da bu güvenilirlik boşluğunu doldurmak için kuruldu. SBTi, şirketlerin sera gazı azaltım hedeflerinin Paris Anlaşması'nın 1,5°C küresel sıcaklık artışı sınırıyla uyumlu olup olmadığını bağımsız biçimde değerlendiren ve onaylayan küresel bir mekanizma sunuyor (SBTi, 2023).

SBTi'nin Arkasında Kim Var?

SBTi, dört uluslararası kuruluşun ortaklığıyla 2015 yılında kuruldu:

• CDP (eski adıyla Carbon Disclosure Project) — küresel çevresel veri açıklama platformu
• Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (UN Global Compact) — kurumsal sürdürülebilirlik çerçevesi
• Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) — iklim ve çevre araştırma kuruluşu
• Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) — uluslararası koruma örgütü

Bu ortaklık yapısı, SBTi'ye hem bilimsel hem de kurumsal meşruiyet kazandırıyor. CDP ve SBTi'nin 2023 ilerleme raporuna göre, dünya genelinde 4.000'den fazla şirket SBTi'ye taahhütte bulunmuş durumda ve bu şirketlerin toplam piyasa değeri küresel GSYİH'nin üçte birini aşıyor (CDP ve SBTi, 2023).

Bilime Dayalı Hedef Ne Anlama Geliyor?

Bir sera gazı azaltım hedefinin "bilime dayalı" sayılabilmesi için, Paris Anlaşması'nın öngördüğü küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelere göre 1,5°C ile sınırlama hedefine uyumlu olması gerekiyor (Paris Anlaşması, 2015). Pratikte bu, şirketin emisyon azaltım yolunun iklim biliminin gerektirdiği karbonsuzlaştırma hızıyla tutarlı olması anlamına geliyor.

SBTi Kurumsal Kılavuzu (Corporate Manual v2.1), hedef belirleme sürecinde iki temel yaklaşım sunuyor:

Yakın Vadeli Hedefler (Near-Term Targets)

• 5 ila 10 yıllık bir zaman dilimini kapsar.
• Kapsam 1 ve 2 emisyonları için mutlak azaltım gerektirir.
• Kapsam 3 emisyonları toplam emisyonların yüzde 40'ından fazlasını oluşturuyorsa, Kapsam 3 hedefi de zorunludur.
• 1,5°C uyumlu yol haritasıyla doğrulanır (SBTi, 2023).

Uzun Vadeli (Net Sıfır) Hedefler

• 2050 veya daha erken bir tarihi hedefler.
• Değer zinciri genelinde emisyonların en az yüzde 90 oranında azaltılmasını gerektirir.
• Kalan emisyonlar (en fazla yüzde 10) karbon giderme yöntemleriyle dengelenir.
• SBTi'nin Net-Zero Standard'ına uygunluk aranır.

Taahhüt ve Onay Süreci Nasıl İşliyor?

SBTi süreci dört temel adımdan oluşuyor:

1. Taahhüt mektubu (Commitment letter): Şirket, SBTi'ye bilime dayalı hedef belirleme niyetini resmi olarak bildirir. Taahhüt tarihinden itibaren 24 ay içinde hedeflerin onaya sunulması gerekir.

2. Hedef geliştirme: Şirket, SBTi Kurumsal Kılavuzu ve SBTi Kriterleri doğrultusunda hedeflerini geliştirir. Kapsam 1, 2 ve (gerekiyorsa) 3 emisyonları için spesifik azaltım oranları ve zaman çizelgeleri belirlenir.

3. Doğrulama (Validation): SBTi'nin teknik ekibi, sunulan hedefleri kriterlere göre değerlendirir. Hedeflerin 1,5°C yol haritasıyla uyumlu olup olmadığı, kapsam ve metodoloji açısından denetlenir.

4. Kamuoyu açıklaması: Onaylanan hedefler, SBTi web sitesinde yayımlanır ve şirket, ilerleme raporlaması yapmayı taahhüt eder.

Kurumsal Ekipler İçin Somut Faydalar

Yatırımcı Güveni ve Sermayeye Erişim

Kurumsal yatırımcılar, portföy şirketlerinden giderek daha fazla bilime dayalı iklim hedefi talep ediyor. SBTi onaylı bir hedefe sahip olmak, yatırımcı ilişkilerinde güvenilirlik göstergesi haline geldi. CDP ve SBTi'nin 2023 raporuna göre, bilime dayalı hedef belirleyen şirketlerin emisyon azaltım performansı, küresel ortalamanın iki katından fazla (CDP ve SBTi, 2023).

Tedarik Zinciri Gereklilikleri

Büyük uluslararası alıcılar, tedarikçilerinden SBTi taahhüdü talep etmeye başladı. Kapsam 3 hedefi olan bir müşterinin tedarik zincirine dahil olmak, artık bir SBTi taahhüdü veya en azından emisyon raporlama kapasitesi gerektiriyor. Özellikle otomotiv, gıda, perakende ve teknoloji sektörlerinde bu baskı hızla artıyor.

Düzenleyici Uyum Avantajı

AB'nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD), şirketlerin iklim geçiş planlarını açıklamasını gerektiriyor. SBTi onaylı hedefler, bu geçiş planının omurgasını oluşturabilir ve ESRS E1 (İklim Değişikliği) standardının gerekliliklerini karşılamada güçlü bir temel sağlar.

Operasyonel Verimlilik

Bilime dayalı hedef belirleme süreci, şirketleri emisyon kaynaklarını detaylı biçimde haritalandırmaya zorlar. Bu süreç, enerji verimliliği fırsatlarını, maliyet tasarrufu alanlarını ve operasyonel riskleri görünür kılar.

Türkiye'de SBTi Benimsemesi

Türkiye'de SBTi'ye taahhütte bulunan şirket sayısı her yıl artıyor. Özellikle AB pazarına ihracat yapan sanayi şirketleri, tedarik zinciri baskısıyla SBTi sürecine dahil oluyor. BIST 100 endeksindeki şirketler arasında SBTi taahhütleri giderek yaygınlaşıyor.

Bu eğilimi hızlandıran faktörler:

• SKDM (CBAM) baskısı: AB'ye ihraç edilen karbon yoğun ürünlerdeki gömülü emisyonların raporlanması ve fiyatlandırılması, emisyon azaltım hedeflerini daha acil hale getiriyor.
• Uluslararası yatırımcı beklentileri: Türkiye'deki büyük holdinglerin uluslararası yatırımcıları, SBTi uyumlu iklim stratejileri talep ediyor.
• Rekabet avantajı: Erken hareket edenler, tedarik zinciri ilişkilerinde ve yeşil finansmana erişimde avantaj kazanıyor.

Sık Sorulan Sorular

SBTi taahhüdü ne kadara mal oluyor? Taahhüt mektubu ücretsizdir. Hedef doğrulama için SBTi, şirketin büyüklüğüne göre kademeli bir ücret yapısı uyguluyor. KOBİ'ler için basitleştirilmiş ve daha düşük maliyetli bir süreç mevcuttur.

Hedeflerimiz onaylanmazsa ne olur? SBTi, gerekçeli geri bildirim sunar ve şirketlere hedeflerini revize ederek yeniden sunma imkanı tanır. Süreç, reddedilmeden çok iyileştirme odaklıdır.

Kapsam 3 verilerimiz yetersizse başlayabilir miyiz? Evet. SBTi, Kapsam 3 verilerinde kademeli iyileştirmeye izin veriyor. İlk yıllarda sektör ortalamaları ve harcama bazlı tahminler kullanılabilir, ardından tedarikçi spesifik veriye geçiş hedeflenir.

Sonraki Adımlar

SBTi, kurumsal iklim taahhütlerini "iyi niyet beyanı" olmaktan çıkarıp ölçülebilir ve doğrulanabilir hedeflere dönüştüren en güçlü mekanizmadır. Tedarik zinciri baskıları, yatırımcı beklentileri ve düzenleyici gelişmeler, bu mekanizmanın önemini her geçen gün artırıyor.

Eylem Maddesi: SBTi Kurumsal Kılavuzu'nu (v2.1) indirip Kapsam 1 ve 2 emisyon envanterinizle birlikte değerlendirin. Envanter yoksa, önce ISO 14064-1 uyumlu bir sera gazı envanteri oluşturarak işe başlayın.

Kaynaklar:

1. SBTi, Science-Based Target Setting — Corporate Manual (Version 2.1), 2023.
2. SBTi, SBTi Criteria and Recommendations (Version 5.1), 2023.
3. CDP ve SBTi, Ambitious Corporate Climate Action: Progress Report 2023.
4. Paris Anlaşması (Paris Agreement), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC), 2015.