ESRS Yetkilendirilmiş Düzenlemeleri Kesinleşti: Neler Değişti ve Neden Önemli?

ESRS'nin Kesinleşmesi Ne Anlama Geliyor?

Avrupa Komisyonu, Temmuz 2023'te Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları'nı (ESRS — European Sustainability Reporting Standards) yetkilendirilmiş düzenleme olarak kabul etti. Standartlar, 22 Aralık 2023 tarihinde AB Resmi Gazetesi'nde (EU) 2023/2772 sayılı Komisyon Yetkilendirilmiş Tüzüğü olarak yayımlanarak hukuki bağlayıcılık kazandı (Avrupa Komisyonu, 2023a).

Bu düzenleme, Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi'nin (CSRD — Corporate Sustainability Reporting Directive, 2022/2464 sayılı Direktif) uygulama katmanını oluşturuyor. CSRD "kim, ne zaman raporlayacak" sorusunu yanıtlarken, ESRS "ne ve nasıl raporlanacak" sorusuna yanıt veriyor (Avrupa Parlamentosu ve Konsey, 2022).

EFRAG Taslağından Finale: Temel Değişiklikler

Avrupa Finansal Raporlama Danışma Grubu (EFRAG — European Financial Reporting Advisory Group), ESRS taslağını Kasım 2022'de Komisyon'a sunmuştu. Kesinleşen metin, taslaktan birkaç önemli noktada ayrışıyor:

Önemlilik Temelli Esneklik

EFRAG taslağında bazı açıklama gereksinimleri zorunlu tutulmuşken, kesinleşen düzenlemede neredeyse tüm standartlar çifte önemlilik (double materiality) değerlendirmesine bağlandı. Bir konu, yalnızca şirket için "maddi olarak önemli" (material) ise raporlanması gerekiyor.

İstisnalar:

• ESRS 2 (Genel Açıklamalar): Tüm şirketler için zorunlu — önemlilik değerlendirmesinden muaf
• ESRS E1 (İklim Değişikliği): Şirket iklimi "önemli değil" olarak değerlendirirse, bunun nedenini ayrıntılı olarak açıklaması gerekiyor

Bu değişiklik, özellikle daha küçük ölçekli şirketler için raporlama yükünü azaltmayı hedefliyor. Ancak "iklim önemli değil" demek, ciddi bir gerekçe yükümlülüğü getiriyor.

Kademeli Geçiş Hükümleri (Phase-in)

Kesinleşen ESRS, çeşitli konularda kademeli geçiş süreleri tanıyor:

Veri Noktalarının Sadeleştirilmesi

EFRAG'ın ilk taslağında yaklaşık 2.000 veri noktası bulunuyordu. Komisyon süreci sonunda bu sayı azaltılmadı ancak büyük çoğunluğu koşullu hale getirildi — yani çifte önemlilik değerlendirmesine bağlandı. Zorunlu veri noktası sayısı önemli ölçüde daraltılmış oldu.

Çifte Önemlilik: ESRS'nin Temel Yaklaşımı

ESRS, sürdürülebilirlik konularını iki perspektiften değerlendiren "çifte önemlilik" (double materiality) ilkesini benimsiyor:

• Etki önemliliği (Impact materiality): Şirketin faaliyetlerinin insanlar ve çevre üzerindeki fiili veya potansiyel etkileri
• Finansal önemlilik (Financial materiality): Sürdürülebilirlik konularının şirketin finansal durumu, performansı ve nakit akışları üzerindeki fiili veya potansiyel etkileri

Bir konu, bu perspektiflerden herhangi biri açısından önemli ise raporlanması gerekiyor. Bu yaklaşım, ESRS'yi yalnızca finansal önemliliğe odaklanan IFRS S1/S2'den ayıran en belirleyici özellik (EFRAG, 2023).

Standartların Yapısı

ESRS, modüler bir yapıda organize edilmiş 12 standarttan oluşuyor:

Çapraz Standartlar:

• ESRS 1 — Genel Gereksinimler
• ESRS 2 — Genel Açıklamalar (tüm şirketler için zorunlu)

Çevresel Standartlar:

• ESRS E1 — İklim Değişikliği
• ESRS E2 — Kirlilik
• ESRS E3 — Su ve Deniz Kaynakları
• ESRS E4 — Biyoçeşitlilik ve Ekosistemler
• ESRS E5 — Kaynak Kullanımı ve Döngüsel Ekonomi

Sosyal Standartlar:

• ESRS S1 — Kendi İşgücü
• ESRS S2 — Değer Zincirindeki Çalışanlar
• ESRS S3 — Etkilenen Topluluklar
• ESRS S4 — Tüketiciler ve Son Kullanıcılar

Yönetişim Standardı:

• ESRS G1 — İş Ahlakı

Uygulama Takvimi

CSRD'nin kademeli uygulama takvimi, ESRS'nin hangi şirketler için ne zaman geçerli olacağını belirliyor:

Kote KOBİ'ler için 2028 mali yılına kadar ek erteleme (opt-out) imkanı bulunuyor (Avrupa Parlamentosu ve Konsey, 2022).

Türkiye İçin Neden Önemli?

ESRS, doğrudan yalnızca AB kapsamındaki şirketleri bağlıyor. Ancak Türk şirketleri şu durumlarda etkileniyor:

• AB'deki bağlı ortaklıklar veya ana şirketler: Grup raporlaması kapsamında konsolide raporlamaya dahil edilme
• AB tedarik zincirleri: Değer zinciri açıklamaları kapsamında AB müşterilerinin Türk tedarikçilerden veri talep etmesi
• Çifte kotasyon: Hem Borsa İstanbul hem AB borsalarında işlem gören şirketler
• TSRS ile karşılaştırma: Türkiye'nin TSRS'si IFRS temelli olsa da, AB'deki müşteriler ve yatırımcılar ESRS karşılaştırılabilirliği bekleyebilir

Hazırlık Önerileri

Önemlilik Değerlendirmesini Önceliklendirin

ESRS raporlamasının başlangıç noktası çifte önemlilik değerlendirmesidir. Bu analiz, hangi standartların ve veri noktalarının şirketiniz için geçerli olduğunu belirler ve raporlama kapsamını daraltarak kaynak israfını önler.

Mevcut Raporlama Altyapınızı Haritalayın

GRI, CDP veya TCFD çerçevesinde halihazırda raporlama yapan şirketler, ESRS ile önemli örtüşmelerden faydalanabilir. Mevcut verilerin ESRS veri noktalarıyla eşleştirilmesi, çifte çabayı önler.

Değer Zinciri Veri Stratejisi Oluşturun

ESRS, şirketin kendi faaliyetlerinin ötesinde değer zinciri boyunca açıklama bekliyor. Tedarikçi ve müşteri verisi toplama kapasitesini şimdiden planlamak kritik önem taşıyor.

Pratik İpucu: ESRS 2 (Genel Açıklamalar) tüm kapsamdaki şirketler için zorunlu — önemlilik değerlendirmesinden bağımsız. Hazırlığa bu standartla başlamak, en verimli yaklaşımdır.

Kaynaklar

1. Avrupa Komisyonu (2023a). Komisyon Yetkilendirilmiş Tüzüğü (AB) 2023/2772 — Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları. AB Resmi Gazetesi, L serisi, 22 Aralık 2023.
2. Avrupa Parlamentosu ve Konsey (2022). 2022/2464 sayılı Direktif (CSRD) — Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi. AB Resmi Gazetesi, L 322, 16 Aralık 2022.
3. EFRAG (2023). ESRS Teknik Tavsiyeleri ve Taslak Standartlar. European Financial Reporting Advisory Group.
4. IFRS Foundation (2023). IFRS S1 ve IFRS S2 — Karşılaştırmalı Analiz. International Sustainability Standards Board.