Sürdürülebilirlik Raporlamasında Yeni Dönem
Türkiye'nin kurumsal sürdürülebilirlik raporlamasında dönüm noktası niteliğinde bir adım atılıyor. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK), Uluslararası Finansal Raporlama Standartları Vakfı'nın (IFRS Foundation) yayımladığı UFRS S1 ve UFRS S2 standartlarını temel alarak Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları'nı (TSRS) hazırladı. Bu standartlar, 2024 mali yılından itibaren belirli şirketler için zorunlu raporlama yükümlülüğü getiriyor (KGK, 2023).
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) da II-15.1 sayılı Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi Tebliği ile halka açık şirketlere yönelik raporlama beklentilerini netleştirdi. Artık sürdürülebilirlik raporlaması, isteğe bağlı bir kurumsal sorumluluk faaliyeti olmaktan çıkıp yasal bir zorunluluk haline geliyor.
Kimler Raporlama Yapacak?
İlk Aşama: 2024 Mali Yılı
TSRS zorunluluğu kademeli bir takvimle hayata geçiyor. İlk aşamada kapsamda olan şirketler:
- Borsa İstanbul'da işlem gören büyük ölçekli şirketler — BIST-100 endeksine dahil ve aktif toplamı, net satış hasılatı veya çalışan sayısı belirli eşikleri aşan işletmeler
- Bankalar ve finansal kuruluşlar — BDDK düzenlemesine tabi kuruluşlar
- Sigorta şirketleri — Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) gözetimindeki şirketler
SPK'nın II-15.1 sayılı tebliğine göre, halka açık şirketlerin sürdürülebilirlik raporlarını yıllık faaliyet raporlarıyla birlikte veya ayrı bir rapor olarak Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) üzerinden sunmaları bekleniyor (SPK, 2023).
İkinci Aşama: 2025 ve Sonrası
İkinci aşamada kapsam genişleyerek daha küçük ölçekli halka açık şirketleri ve belirli kamu yararına ilişkin kuruluşları (KAYİK) içerecek. KGK'nın yayımladığı kademeli geçiş takvimi, şirketlere hazırlık süresi tanımayı amaçlıyor.
TSRS Neyi Gerektiriyor?
TSRS, iki temel standarttan oluşuyor ve her biri IFRS Sürdürülebilirlik Standartları'nın Türkiye uyarlaması niteliğinde:
TSRS 1 — Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanması
UFRS S1 (IFRS S1) temelinde hazırlanan bu standart, sürdürülebilirlik konularının şirketin finansal durumu üzerindeki etkilerini raporlamayı gerektiriyor. Dört temel sütun üzerine inşa edilmiş yapı:
- Yönetişim: Sürdürülebilirlik risklerini ve fırsatlarını yönetmek için oluşturulan kurumsal yapılar
- Strateji: Sürdürülebilirlik konularının iş modeli ve karar alma süreçleri üzerindeki etkileri
- Risk Yönetimi: Sürdürülebilirlik risklerinin tanımlanması, değerlendirilmesi ve yönetilmesi süreçleri
- Ölçütler ve Hedefler: Sürdürülebilirlik performansını izlemek için kullanılan nicel göstergeler ve belirlenen hedefler
Bu yapı, İklimle İlgili Finansal Açıklamalar Görev Gücü'nün (TCFD) tavsiyelerine dayanıyor ve yatırımcıların karar alma süreçlerinde ihtiyaç duydukları bilgileri sağlamayı hedefliyor (IFRS Foundation, 2023).
TSRS 2 — İklimle İlgili Açıklamalar
UFRS S2 (IFRS S2) temelinde hazırlanan bu standart, iklimle ilgili risklerin ve fırsatların spesifik raporlamasını düzenliyor:
- Fiziksel riskler: Aşırı hava olayları, deniz seviyesi yükselmesi ve kronik iklim değişiklikleri
- Geçiş riskleri: Politika değişiklikleri, teknolojik dönüşüm, piyasa dinamikleri ve itibar etkileri
- Sera gazı emisyonları: Kapsam 1, Kapsam 2 ve — uygulanabilir olduğunda — Kapsam 3 emisyonlarının raporlanması
- Senaryo analizi: Farklı iklim senaryoları altında şirketin dayanıklılığının değerlendirilmesi
Uluslararası Standartlarla Uyum
TSRS'nin UFRS S1 ve S2 ile uyumlu olması, Türk şirketleri açısından önemli avantajlar sağlıyor. IFRS Vakfı tarafından 2023'te yayımlanan bu küresel standartlar, dünya genelinde hızla benimseniyor. Singapur, Japonya, Avustralya ve Brezilya gibi ülkeler benzer uyarlama süreçlerindeler (IFRS Foundation, 2023).
Bu uyum sayesinde:
- Uluslararası yatırımcıların beklentileri karşılanıyor
- Çok uluslu şirketlerin grup raporlama gereksinimleri kolaylaşıyor
- AB'nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD) ile birlikte değerlendirilmesi gereken şirketler için karşılaştırılabilirlik artıyor
Hazırlık İçin Beş Somut Adım
1. Mevcut Durum Değerlendirmesi Yapın
Şirketinizin halihazırda topladığı sürdürülebilirlik verisini TSRS gereksinimleriyle karşılaştırın. Veri boşluklarını tespit etmek, hazırlık sürecinin ilk ve en kritik adımı.
2. Kurumsal Yönetişim Yapınızı Gözden Geçirin
TSRS, yönetim kurulu düzeyinde sürdürülebilirlik gözetimini gerektiriyor. Yönetim kurulunda bu konudan sorumlu bir komite veya üye belirlenmeli ve karar alma süreçlerinin belgelenmesi sağlanmalı.
3. Sera Gazı Envanterinizi Oluşturun
İklimle ilgili açıklamaların temelinde güvenilir emisyon verisi yatıyor. Kapsam 1 ve 2 emisyonlarınızı ölçmeye başlayın; Kapsam 3 için veri toplama stratejinizi planlayın.
4. Finansal Etki Analizi Kapasitesi Geliştirin
TSRS, sürdürülebilirlik konularının finansal etkilerini açıklamayı gerektiriyor. Bu, sürdürülebilirlik ekibi ile finans ekibinin yakın işbirliği yapmasını zorunlu kılıyor.
5. İç Kontrol ve Güvence Süreçlerini Planlayın
Sürdürülebilirlik verilerinin güvenilirliği için iç kontrol mekanizmaları kurulmalı. Bağımsız güvence (assurance) beklentilerinin ilerleyen yıllarda artacağı göz önünde bulundurulmalı.
Kritik Tarihler
| Dönem | Gelişme |
|---|---|
| 2023 | KGK tarafından TSRS'nin yayımlanması |
| 2024 Mali Yılı | İlk grup şirketler için zorunlu raporlama dönemi başlangıcı |
| 2025 Yılı İçinde | İlk TSRS uyumlu raporların sunulması |
| 2025 Mali Yılı | Kapsam genişlemesi — ek şirketlerin raporlama yükümlülüğüne dahil olması |
Sadece Uyum Değil, Stratejik Fırsat
TSRS zorunlu raporlaması, yalnızca bir uyum yükümlülüğü olarak ele alınmamalı. Sürdürülebilirlik verilerini sistematik olarak toplamak ve raporlamak, operasyonel verimlilik fırsatlarını ortaya çıkarıyor, yatırımcı ilişkilerini güçlendiriyor ve tedarik zinciri risklerinin proaktif yönetimini mümkün kılıyor.
Erken hazırlık yapan şirketler, sadece yasal yükümlülüklerini yerine getirmekle kalmayacak — aynı zamanda sürdürülebilir finans ekosisteminde güvenilir bir konuma sahip olacak.
Eylem Çağrısı: 2024 mali yılı çoktan başladı. Henüz bir TSRS boşluk analizi yapmadıysanız, bugün başlayın. İlk adım her zaman mevcut veri kapasitenizi anlamaktır.
Kaynaklar
- KGK (2023). Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS 1, TSRS 2). Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu.
- SPK (2023). Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesine İlişkin Tebliğ (II-15.1). Sermaye Piyasası Kurulu.
- IFRS Foundation (2023). IFRS S1 General Requirements for Disclosure of Sustainability-related Financial Information; IFRS S2 Climate-related Disclosures. International Sustainability Standards Board (ISSB).
- TCFD (2017). Recommendations of the Task Force on Climate-related Financial Disclosures. Financial Stability Board.