TSRS ve SPK Gereksinimleri: Türk Şirketler İçin Kapsamlı Rehber

Türkiye'de Sürdürülebilirlik Raporlamasının Dönüm Noktası

Türkiye, sürdürülebilirlik raporlamasında köklü bir dönüşüm sürecinden geçiyor. Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) ve Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi, birlikte Türkiye'nin kurumsal sürdürülebilirlik raporlama altyapısını şekillendiriyor.

Bu rehber, her iki düzenleyici çerçeveyi, kapsam ve yükümlülükleri, zaman çizelgelerini ve uluslararası standartlarla ilişkilerini detaylı şekilde ele alıyor.

KGK ve TSRS: Temelden Anlama

TSRS Nedir?

Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları, KGK tarafından IFRS Vakfı'nın Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu (ISSB) tarafından yayımlanan IFRS S1 ve IFRS S2 standartlarına dayalı olarak geliştirilmiştir. İki temel standart bulunuyor:

• TSRS 1 — Sürdürülebilirlikle İlgili Finansal Bilgilerin Açıklanmasına İlişkin Genel Hükümler: Şirketlerin sürdürülebilirlikle ilgili riskleri ve fırsatları nasıl açıklayacağını belirleyen genel çerçeve (IFRS S1 ile uyumlu)
• TSRS 2 — İklimle İlgili Açıklamalar: İklim değişikliğine özgü risk, fırsat ve metriklerin raporlanmasına ilişkin detaylı gereksinimler (IFRS S2 ile uyumlu)

TSRS standartları, ISSB'nin dört sütunlu yapısını aynen benimsiyor: Yönetişim, Strateji, Risk Yönetimi ve Metrikler-Hedefler (KGK TSRS S1, 2024).

TSRS'nin IFRS S1/S2 ile İlişkisi

TSRS, IFRS S1 ve S2 standartlarının Türkçe uyarlamasıdır. Temel ilkeler ve açıklama gereksinimleri birebir uyumlu olmakla birlikte, bazı Türkiye'ye özgü uyarlama ve geçiş hükümleri içeriyor:

• Türk yasal çerçevesine uygun tanım ve referanslar
• Geçiş dönemi kolaylıkları ve aşamalı uygulama
• Türk Ticaret Kanunu ve mali raporlama mevzuatı ile uyum

Bu uyum, TSRS'ye göre raporlama yapan şirketlerin uluslararası yatırımcılar ve paydaşlar nezdinde ISSB uyumlu kabul edilmesini sağlıyor (IFRS S1, 2023; IFRS S2, 2023).

SPK Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi

Tebliğ II-15.1 Nedir?

SPK, sermaye piyasası araçları borsada işlem gören şirketler için sürdürülebilirlik açıklamalarını zorunlu kılan kapsamlı bir çerçeve yayımlamıştır. Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi (Tebliğ II-15.1) şu alanları kapsıyor:

• Çevresel ilkeler: Emisyon yönetimi, enerji verimliliği, atık yönetimi, su kullanımı, biyoçeşitlilik
• Sosyal ilkeler: İş sağlığı ve güvenliği, çalışan hakları, insan hakları, tedarik zinciri yönetimi
• Yönetişim ilkeleri: Yönetim kurulu yapısı, etik kurallar, risk yönetimi, paydaş ilişkileri

"Uygula veya Açıkla" Yaklaşımı

SPK çerçevesi, "uygula veya açıkla" (comply or explain) modelini benimsiyor. Şirketler, her bir ilkeyi ya uygular ya da uygulamama gerekçesini kamuya açıklar. Bu yaklaşım, özellikle KOBİ niteliğindeki borsaya kote şirketler için esneklik sağlıyor ancak şeffaflığı garanti ediyor (SPK Tebliğ II-15.1).

Zorunlu Açıklamalar

"Uygula veya açıkla" yaklaşımına rağmen, bazı açıklamalar doğrudan zorunlu:

• Sürdürülebilirlik politikası ve stratejisi
• Sera gazı emisyonları (Kapsam 1 ve Kapsam 2)
• Yönetim kurulunun sürdürülebilirlik gözetim yapısı
• Risk değerlendirmesi ve yönetimi
• Sürdürülebilirlik hedefleri ve ilerleme

Kimler Raporlamak Zorunda?

TSRS Kapsamı

KGK, TSRS kapsamını aşamalı olarak genişletmektedir:

Birinci grup (2024 mali yılından itibaren):

• BİST-100 endeksinde yer alan şirketler
• Bankalar ve sigorta şirketleri
• Belirli büyüklük eşiklerini aşan kamu yararına çalışan kuruluşlar

İkinci grup (sonraki yıllar):

• Diğer borsaya kote şirketler
• Büyük ölçekli işletmeler (KGK tarafından belirlenecek eşiklere göre)

SPK Kapsamı

SPK Tebliği, payları Borsa İstanbul'da işlem gören tüm şirketleri kapsamaktadır. Ancak uygulama seviyesi şirketin büyüklüğüne göre farklılaşıyor:

• BİST-100: Tam uyum beklentisi
• BİST-Tüm: Temel açıklamalar zorunlu, detaylı ilkelerde "uygula veya açıkla"

Raporlama Zaman Çizelgesi

Raporlama, şirketin yıllık faaliyet raporu içinde ayrı bir bölüm olarak sunulur. Bağımsız bir sürdürülebilirlik raporu da yayımlanabilir, ancak faaliyet raporundaki açıklama zorunludur.

TSRS'nin Dört Sütunu: Detaylı İnceleme

1. Yönetişim

Şirketlerin, sürdürülebilirlikle ilgili riskleri ve fırsatları gözetlemek ve yönetmek için kullandıkları yönetişim süreçleri, kontrolleri ve prosedürleri açıklaması gerekiyor:

• Yönetim kurulunun gözetim rolü ve yetkinlikleri
• Yönetimin değerlendirme ve yönetim süreci
• Karar alma mekanizmaları ve yetki dağılımı

2. Strateji

Sürdürülebilirlikle ilgili risklerin ve fırsatların şirketin iş modeli, stratejisi ve nakit akışları üzerindeki mevcut ve beklenen etkileri:

• Kısa, orta ve uzun vadeli riskler ve fırsatlar
• İş modeli ve değer zinciri üzerindeki etkiler
• Stratejik dayanıklılık değerlendirmesi (iklim için senaryo analizi dahil)
• Geçiş planları

3. Risk Yönetimi

Sürdürülebilirlikle ilgili risklerin tanımlanması, değerlendirilmesi, önceliklendirilmesi ve izlenmesi süreçleri:

• Risk tanımlama metodolojisi
• Değerlendirme ve önceliklendirme kriterleri
• Genel risk yönetimi ile entegrasyon

4. Metrikler ve Hedefler

Performansın ölçülmesi ve izlenmesi için kullanılan metrikler ve belirlenen hedefler:

• Sera gazı emisyonları (Kapsam 1, 2 ve 3)
• Sektöre özgü performans metrikleri
• Hedefler ve hedefe doğru ilerleme
• İç karbon fiyatlandırması (varsa)

(KGK TSRS S1, Paragraf 25-42; IFRS S1, 2023)

Uluslararası Çerçevelerle İlişki

TSRS ve CSRD/ESRS

TSRS (ISSB tabanlı) ve ESRS (AB tabanlı) farklı standart aileleri olsa da önemli kesişim noktaları var:

Her iki çerçeveye de raporlama yapan şirketler için ISSB-EFRAG birlikte çalışabilirlik rehberi referans alınmalı.

TSRS ve GRI

GRI Standartları ile TSRS, etki ve mali önemlilik perspektiflerinden farklılık göstermekle birlikte veri toplama süreçlerinde sinerjiler sunuyor. Halihazırda GRI raporlaması yapan şirketler, mevcut verilerinin önemli bir kısmını TSRS raporlamasında kullanabilir.

Uygulama Yol Haritası

Türk şirketlerin TSRS ve SPK gereksinimlerine hazırlanması için önerilen adımlar:

Kısa Vadeli (0-6 Ay)

1. Mevcut durum tespiti: Halihazırda toplanan sürdürülebilirlik verilerinin envanterini çıkarın
2. Boşluk analizi: TSRS ve SPK gereksinimlerini mevcut kapasiteyle karşılaştırın
3. Yönetişim yapısı: Sürdürülebilirlik komitesi veya görevlendirmesini oluşturun
4. Sera gazı envanteri: Kapsam 1 ve 2 emisyon hesaplamasına başlayın

Orta Vadeli (6-12 Ay)

1. Veri toplama altyapısı: Sistematik veri toplama süreçlerini kurun
2. Senaryo analizi: İklimle ilgili senaryo analizi kapasitesi geliştirin
3. Eğitim: İlgili departmanlara TSRS teknik eğitimi verin
4. İlk taslak: Pilot raporlama çalışması yapın

Uzun Vadeli (12+ Ay)

1. Kapsam 3 verileri: Değer zinciri emisyon verisi toplama kapasitesini geliştirin
2. Güvence hazırlığı: Bağımsız güvence sürecine hazırlanın
3. Entegrasyon: Sürdürülebilirlik raporlamasını mali raporlama süreciyle entegre edin
4. Sürekli iyileştirme: Yıllık döngüde veri kalitesini ve kapsam genişliğini artırın

Sık Sorulan Sorular

TSRS ve SPK raporlaması ayrı mı yapılacak? TSRS kapsamındaki açıklamalar, faaliyet raporu içinde yapılır. SPK uyum raporu ise yıllık olarak ayrıca kamuya açıklanır. İki raporlama birbirini tamamlar ancak ayrı süreçlerdir.

Kapsam 3 emisyonları ne zaman zorunlu olacak? TSRS S2, Kapsam 3 emisyonlarının raporlanmasını gerektiriyor ancak geçiş hükümleri kapsamında ilk yılda muafiyet sağlanabilir. SPK çerçevesinde ise Kapsam 3, "uygula veya açıkla" kapsamında değerlendiriliyor.

Bağımsız güvence zorunlu mu? Aşamalı olarak zorunlu hale geliyor. İlk uygulamada sınırlı güvence beklentisi var. KGK ve SPK, güvence zorunluluğunun kapsamını ve zamanlamasını ayrıca duyuracak.

Sonuç: Türkiye'nin sürdürülebilirlik raporlama altyapısı, TSRS ve SPK çerçeveleriyle hızla olgunlaşıyor. ISSB ile uyumlu TSRS standartları, Türk şirketlerin uluslararası yatırımcılar nezdinde güvenilirliğini artırırken, SPK çerçevesi sermaye piyasası şeffaflığını güçlendiriyor. Erken hazırlık, hem uyum maliyetlerini düşürür hem de stratejik avantaj sağlar (Türk Ticaret Kanunu, Madde 516).